QATAR, GASTLAND VAN HET WERELDKAMPIOENSCHAP VOETBAL 2022

QATAR, GASTLAND VAN HET WERELDKAMPIOENSCHAP VOETBAL 2022

In Qatar werken meer dan 2 miljoen arbeidsmigranten – 90 procent van de werkende bevolking van het land. Ze werken er aan de infrastructuur, in de bouw, in de dienstverlening én aan stadions en andere faciliteiten voor het Wereldkampioenschap Voetbal dat er in 2022 plaatsvindt. De arbeidsmigranten komen vooral uit armere landen in Azië en Afrika. Ondanks hervormingen die Qatar doorvoerde, zijn de arbeidsomstandigheden voor arbeidsmigranten slecht.

Valse start

In 2022 is Qatar het gastland van het Wereldkampioenschap Voetbal. Meer dan 2 miljoen arbeidsmigranten – 90 procent van de totale werkende bevolking van Qatar – werken er aan de infrastructuur, in de bouw, de dienstverlening én aan stadions en andere faciliteiten voor het toernooi. De arbeidsmigranten komen vooral uit armere landen in Azië en Afrika. Veel gastarbeiders maken een valse start: ze komen in Qatar aan met schulden, omdat ze leningen tegen een hoge rente moesten afsluiten om de buitensporige wervingskosten voor gastarbeiders te kunnen betalen. Daarnaast komt het vaak voor dat ze ander werk krijgen dan is afgesproken, tegen een lager salaris dan was beloofd. 

Kafala-systeem: moderne slavernij

Bij aankomst worden arbeidsmigranten onderworpen aan het kafala-systeem. Dit vereist dat zij een lokale sponsor hebben – de kafeel – die zorgt voor de toestemming om het land binnen te komen en voor de verblijfs- en werkvergunning. Bij onenigheid over loon, huisvesting, arbeidsomstandigheden en andere werkgerelateerde zaken, kan de kafeel besluiten zich als sponsor terug te trekken. Wanneer de kafeel dit doet, vervallen alle wettelijke rechten van de arbeidsmigrant. Arbeidsmigranten zijn hierdoor de speelbal van de werkgever.

Uitbuiting

Doordat werkevers zoveel macht hebben over hun buitenlandse arbeidskrachten, is uitbuiting en arbeidsmisbruik in Qatar wijdverbreid. Wanneer een arbeidskracht klachten heeft, bijvoorbeeld omdat hij geen salaris krijgt, lange werktijden heeft, zijn paspoort in beslag is genomen of onder slechte omstandigheden moet leven, kan hij eigenlijk geen kant op. Er zijn nagenoeg geen mogelijkheden om de situatie aan te vechten. Arbeidsmigranten mogen niet toetreden tot een vakbond en mogen er ook geen oprichten.

Geen loon

Het minimumloon ligt in Qatar net boven de 200 dollar per maand, wat ook voor Qatarese begrippen laag is. Het komt echter geregeld voor dat werkgevers de arbeidsmigranten maandenlang helemaal niets uitbetalen en hen aan hun lot overlaten. De nieuwe commissies voor arbeidsgeschillen, die opgezet zijn om misstanden als het niet betalen van loon aan te pakken, worden overspoeld met zaken. En het steunfonds voor gastarbeiders heeft nauwelijks geld. Honderden arbeidsmigranten zijn teruggekeerd naar hun vaderland zonder dat hun recht is gedaan of dat ze gecompenseerd zijn.

Sport en mensenrechten

De FIFA heeft de schendingen van de mensenrechten die verband houden met het Wereldkampioenschap Voetbal in Qatar niet serieus genomen. En doet dat nog steeds niet. Eind 2019 antwoordde FIFA-voorzitter Infantino op een vraag over mensenrechten, dat hij van zijn persmedewerkers moest zeggen dat de FIFA een human rights policy heeft. Je kunt je afvragen hoe serieus de FIFA de rechten van de arbeidsmigranten neemt. De voetbalbond had sinds de toekenning van het toernooi aan de Golfstaat tien jaar geleden haar partners ter verantwoording moeten roepen en haar macht moeten aanwenden om Qatar ertoe aan te zetten zijn systemen echt te hervormen. Dan had er veel verbeterd kunnen worden.

MAATREGELEN TEGEN HITTESTRESS

Qatar heeft onlangs een aantal maatregelen genomen om de werknemers te beschermen, maar desondanks blijft de hitte een gevaar voor hun gezondheid. In Qatar was het al verboden om tijdens de heetste uren van de dag te werken. In mei 2021 is die periode verlengd van 10.00 tot 15.30 uur tussen 1 juni tot 15 september. Ook moeten werkgevers jaarlijkse gezondheidscontroles uitvoeren om chronische ziekten op te sporen die kunnen bijdragen aan hittestress. En ze moeten werknemers onder meer dunne, losse en lichtgekleurde kleding geven om hen tegen de hitte te beschermen. Maar zelfs als werkgevers zich aan de regels houden, zeggen experts dat er meer moet gebeuren om hittestress te voorkomen, zoals het invoeren van verplichte rustperiodes.

Geen onderzoek naar doodsoorzaken

De extreme hitte en hoge luchtvochtigheid vormen een groot risico’s voor de werknemers, vooral in combinatie met het hoge aantal en de fysiek inspannende werkuren. Arbeidsmigranten ondergaan voordat ze naar Qatar afreizen een medische test. Desondanks sterven er elk jaar honderden relatief jonge arbeidsmigranten door onverklaarbare oorzaken. Dit grote aantal wijst op tekortkomingen in het onderzoek en het invullen van de overlijdensaktes. Onderzoek wijst uit dat ongeveer 70 procent van de sterfgevallen uit vijf Aziatische landen tussen 2010 en 2020 werden toegeschreven aan ‘natuurlijke oorzaken’ of ‘een hartstilstand’. Deze vage termen zeggen niks over onderliggende oorzaken. Hierdoor wordt nabestaande de mogelijkheid ontnomen om erachter te komen wat er met hun geliefden is gebeurd en compensatie te krijgen van de Qatari autoriteiten. Hoewel het onmogelijk is om de doodsoorzaak nog te achterhalen, tonen verschillende onderzoeken dat een significant aantal van de sterfgevallen waarschijnlijk werk-gerelateerd is. Zo schrijft het wetenschappelijk tijdschrift Cardiology in 2019 dat ‘maar liefst 200 van de 571 cardiovasculaire sterfgevallen [van Nepalese arbeidsmigranten] in de periode 2009-2017 voorkomen hadden kunnen worden als effectieve maatregelen ter bescherming tegen de hitte waren doorgevoerd’.

Compensatie voor nabestaanden

De Qatarese arbeidswet geeft families van overleden werknemers recht op compensatie in het geval hun familielid sterft ‘vanwege het werk’ of geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt wordt door een arbeidsongeval. Het is daarom zeer belangrijk dat de autoriteiten van Qatar achterhalen in hoeverre de arbeidsomstandigheden een rol spelen bij het hoge sterftecijfer onder gezonde, vaak jonge arbeidsmigranten. Geen van de familieleden van de overleden arbeidsmigranten die Amnesty sprak, ontving compensatie van Qatar. Hierdoor krijgen familieleden een dubbele klap met het verliezen van hun geliefde én het moeten leven in ernstige financiële onzekerheid.

AMNESTY’S OPROEP

Amnesty International roept Qatar op om zijn wetten aan te scherpen om werknemers te beschermen tegen extreme hitte, door onder meer verplichte rustpauzes in te voeren. Een gespecialiseerd team moet de dood van elke werknemer goed onderzoeken. Ook moet Qatar ervoor zorgen dat compensatie wordt betaald in elk geval waarin arbeidsomstandigheden, zoals blootstelling aan extreme hitte, niet kunnen worden uitgesloten als een factor die aan de dood heeft bijgedragen. Qatar is een van de rijkste landen ter wereld – het kan het zich niet alleen veroorloven om veel beter te doen, het is ook verplicht om dat te doen.