Wat je best weet als deelnemer aan een protest

Plan een aantal zaken vooraf

• Probeer je goed te informeren over het protest waaraan je wilt deelnemen. Weet je bijvoorbeeld welke vorm het protest heeft? En of er toestemming is voor het protest of niet? Want dit bepaalt welke risico’s er misschien verbonden zijn aan het protest.
• Bekijk de flyer of het online evenement op sociale media grondig, of stel vragen aan deelnemers of organisatoren die je kent als iets voor jou niet duidelijk is. Vraag bijvoorbeeld waar je tijdens het protest terecht kan voor hulp als dat nodig zou zijn. Zo weet je beter wat je kan verwachten van het protest.
• Ga, als het kan, naar het protest met mensen die je kent en vertrouwt. Met een 'buddy' of in groep protesteren is niet alleen leuker, het kan je ook helpen om rustig te blijven als er zich problemen zouden voordoen.
• Spreek samen een ontmoetingspunt af voor het begin van de demonstratie, blijf samen tijdens de demonstratie en spreek ook af hoe je mekaar na de demonstratie terugvindt als je gescheiden raakt. Praat op voorhand duidelijk over je wensen, angsten en behoeften: wat hoop je met het protest te bereiken? Wat heb je nodig van je buddy of groep? Hoe gaan jullie om met de politie wanneer die jullie aanspreekt?

Wat je best (niet) meeneemt

Een belangrijk deel van de voorbereiding is zorgen dat je de juiste spullen mee hebt.

Neem dus best deze zaken mee:

• In sommige omstandigheden kan een politieagent je identiteit controleren. De agent kan je aanhouden als je dat weigert of als je jouw identiteit niet kan bewijzen. Als je dat wilt vermijden, neem je dus best een identiteitsbewijs mee.
• Een kaart met de route van de demonstratie, als je de omgeving niet goed kent.
• Een paar comfortabele schoenen, zeker als het een mars of optocht is.

De meeste protesten in België verlopen zonder incidenten. Als je vermoedt dat er een risico is op confrontatie met de politie, neem je best het volgende mee:

• Voldoende water, om traangas of pepperspray uit je ogen en van je huid te spoelen.
• Het telefoonnummer van de persoon die de politie moet contacteren als je gearresteerd zou worden.
• Genoeg geld voor openbaar vervoer, een telefoontje en eventueel eten.
• Horloge, pen en papier (of smartphone) om accuraat te documenteren. Zo kan je bijvoorbeeld iets noteren over politiegeweld of over verwondingen.
• Essentiële medicatie die je nodig kan hebben zoals een puffer, EpiPen of insuline, en EHBO-materiaal. Zorg dat je voldoende medicatie hebt voor minstens een dag. Een doktersvoorschrift bij je hebben kan ook handig zijn.

Andere handige items:

• Flesje water
• Regenjas
• Zonnecrème

Je vermijdt best het volgende:

• Zaken die als wapen kunnen beschouwd worden. Bijvoorbeeld: een zakmes, kurkentrekker en uiteraard alle verboden wapens.
• Huid- of haarproducten met vette ingrediënten zoals petrolatum, minerale olie of sheaboter, want deze producten vangen makkelijker chemicaliën op waardoor bijvoorbeeld traangas langer blijft kleven op je huid. Gebruik dus bijvoorbeeld een zonnecrème op waterbasis in plaats van een zonnecrème waarin een olie zit.
• Lenzen, want irriterende chemicaliën kunnen eronder blijven zitten. Draag dus liever een bril.
• Dingen die gemakkelijk kunnen gegrepen worden of blijven hangen. Bijvoorbeeld grote oorringen of andere juwelen of een das laat je best achterwege. En lange haren bind je best vast.
• Tampons, omdat je bij arrestatie misschien geen kans krijgt om deze op tijd te vervangen waardoor het risico op ‘toxic shock syndrome’ vergroot. Kies dus liever voor maandverbanden of cups.

Jouw rechten tegenover de politie

Identiteitscontroles

De politie mag niet zomaar een identiteitscontrole doen, ook niet als je vreedzaam demonstreert. De politie heeft daar grondige redenen voor nodig, bijvoorbeeld wanneer een agent denkt dat je de wet breekt. Als je vindt dat je onterecht wordt gecontroleerd, mag je vragen welke redenen de agent heeft. Weet dat wanneer je weigert om je identiteit te bewijzen of als je dat niet kan, de politie je kan aanhouden, ook al blijf je kalm en gebruik je geen geweld.

Fouilleren

Tijdens een protestbijeenkomst mogen politieagenten je enkel in bepaalde omstandigheden fouilleren: wanneer ze denken dat je een gevaarlijk voorwerp draagt, wanneer ze je willen aanhouden, of wanneer je deelneemt aan een protest dat de openbare orde bedreigt. Vraag dus altijd welke wettelijke reden de politie gebruikt om jou te fouilleren en vraag iemand om het fouilleren te filmen. Je kan een klacht indienen als het fouilleren volgens jou onrechtmatig is.

Ook belangrijk: je hebt het recht om te vragen dat het fouilleren gebeurt door iemand van hetzelfde geslacht.

Filmen

Je mag het optreden van de politie filmen of fotograferen. Dat kan belangrijk zijn om bewijs te verzamelen van potentiële discriminatie en ander onrechtmatig politieoptreden. Wees daarbij voorzichtig, houd voldoende afstand en hinder de politie niet. Het filmen schendt de privacy van de gefilmde personen niet zolang je bij eventuele publicatie van de beelden de gezichten onherkenbaar maakt.

De politie mag je beelden niet wissen, maar kan wel je telefoon in beslag nemen als die gelinkt wordt aan een misdrijf. Blijf rustig bij elke reactie van de politieagenten op het filmen. Benadruk dat je mag filmen in het openbaar en dat alleen de publicatie de privacy van de agenten kan schaden, niet het filmen zelf.

Aanhouden

Dat je deelneemt aan een vreedzaam protest is geen reden om jou aan te houden. Als de burgemeester besluit een protestbijeenkomst te beëindigen, moet de politie alle deelnemers van het protest duidelijk hoorbaar waarschuwen. Vertrek je niet na de waarschuwing, dan kan de politie je aanhouden.

De politie mag enkel geweld gebruiken als dat strikt noodzakelijk is voor een wettig doel én als het gebruikte geweld in verhouding staat tot het nagestreefde doel. Dit geldt ook bij een aanhouding tijdens een protest. Wanneer je je niet of slechts passief verzet, is een hardhandige aanpak dus allicht in strijd met de mensenrechten.

Ben je jonger dan 17 jaar, dan moet de politie je ouders of voogd(en) laten weten dat je bent gearresteerd en mogen ze je niet opsluiten in een gewone cel.

De politie mag je maximaal 12 uur aanhouden als je niet luistert naar het politiebevel om te vertrekken en ze dus vinden dat je de openbare rust verstoort of iets doet dat onveilig is voor andere mensen. Dan word je administratief aangehouden.

Enkel als je op heterdaad wordt betrapt terwijl je iets strafbaar deed of wordt verdacht van een misdrijf, kan de politie je gerechtelijk aanhouden. Je moet op de hoogte worden gebracht van je rechten en je hebt recht op de (gratis) hulp van een advocaat, ook tijdens en al voor je verhoord wordt. Zo'n gerechtelijke aanhouding moet zo kort mogelijk zijn en mag maximaal 48 uur duren. Enkel een rechter kan beslissen je nog langer aan te houden.

Uiteendrijven

De politie mag een protest alleen uiteendrijven als er geen andere manier meer is om de openbare orde te handhaven, of om geweld te voorkomen. Als een kleine groep een vreedzame demonstratie gewelddadig probeert te maken, moet de politie de vreedzame betogers beschermen en het geweld van sommigen niet gebruiken als reden om het recht om te demonstreren van de grote groep te schenden.

Op de website van Police Watch vind je meer info over je rechten tijdens identiteitscontroles, fouillering en aanhoudingen.