Afbeelding
(c) Els Stevens – Vlaamse Ouderenraad

Ageism gaat over stereotypes, vooroordelen en discriminatie die te maken hebben met je leeftijd. Ouderen ervaren de pijnlijke gevolgen ervan. Wereldwijd is ageism de basis van veel schendingen van mensenrechten. Amnesty International documenteerde schendingen in binnen- en buitenland.

De internationale mensenrechten beschermen momenteel niet duidelijk tegen ageism. Sterker nog: de maatschappij vergeet vaak de bijzondere noden van ouderen om volop hun mensenrechten te laten gelden. Er is geen internationaal verdrag dat overheden verplicht om daarvoor aparte inspanningen te doen.

Amnesty International pleit samen met veel andere organisaties voor een ouderenrechtenverdrag. Dat kan oudere mensen beschermen tegen ageism, en andere gebreken in het internationaal recht opvullen.

STEREOTYPES, VOOROORDELEN EN DISCRIMINATIE

Ageism verschijnt in verschillende gedaantes: in stereotypes (hoe we denken), in vooroordelen (hoe we voelen) en in discriminatie (hoe we handelen) op basis van leeftijd. Het verkleurt het beeld dat we van ouderen hebben: ze zouden allemaal kwetsbaar, passief en zorgbehoevend zijn. Laat staan dat ze nog interesse hebben om te werken of om nog veel met hun leven te doen.

Ageism heeft nare gevolgen: wetten, regels en beleid kunnen mensen systematisch benadelen of over het hoofd zien door hun leeftijd. Zo stelde Amnesty vast dat de mensenrechten van bewoners van woonzorgcentra in de eerste fase van de coronapandemie op verschillende manieren geschonden zijn. Ook door ageism zaten de rechten en noden van ouderen in de dode hoek van het beleid.

Volgens de Verenigde Naties en de Wereldgezondheidsorganisatie zijn veel maatschappelijke instellingen en sectoren doordrongen van ageism, bijvoorbeeld de zorg, de media en het gerecht. Of kijk naar de arbeidsmarkt: vooroordelen over hun capaciteiten maken het voor oudere mensen moeilijk om werk te vinden.

Toch zijn oudere mensen een grote en diverse groep. Er is niet zoiets als ‘de’ oudere en ‘ze’ zijn allemaal individuen, met een eigen verhaal en voorkeuren. Net als andere leeftijdsgroepen die te maken krijgen met ageism, zoals jongeren.

AGEISM VERSTERKT ANDERE VORMEN VAN DISCRIMINATIE

Bij sommige groepen kunnen verschillende vormen van discriminatie en ongelijkheid elkaar overlappen en versterken. Ageism kan bijvoorbeeld kruisen met discriminatie op basis van gender, handicap of afkomst. Oudere mensen met een migratieachtergrond, lgbti+-ouderen of oudere vluchtelingen krijgen zo te maken met verschillende vormen van discriminatie tegelijk. Dat vergroot nog extra de problemen waar ouderen mee te maken krijgen. ‘Intersectionaliteit’ heet dat.

Terwijl oudere mannen gezien worden als wijs en ervaren, ondervinden vrouwen meer druk om fysieke tekenen van hun veroudering te verbergen, omdat die als onaantrekkelijk beschouwd worden.

Een expert van de Verenigde Naties beschrijft hoe ageism oudere vrouwen harder treft: ‘Terwijl oudere mannen gezien worden als wijs en ervaren, ondervinden vrouwen meer druk om fysieke tekenen van hun veroudering te verbergen, omdat die als onaantrekkelijk beschouwd worden. Door de menopauze wordt de vrouwelijke ervaring met verouderen historisch negatief geassocieerd met verlies van vruchtbaarheid, jeugd en belang.’ Vrouwen verliezen daardoor sneller dan mannen hun maatschappelijke relevantie als ze ouder worden.

Hoe ageism oudere vluchtelingen treft, komt ook aan bod in onze eigen rapporten. Amnesty onderzocht in Myanmar en Bangladesh hoe ontheemde ouderen vaak geen hulp krijgen. De wensen en behoeften van ouderen worden dikwijls over het hoofd gezien bij beslissingen. Daardoor missen ze cruciale informatie of wordt hun recht op gezondheid en op voedsel geschonden.

INTERNATIONALE BESCHERMING IS NODIG

Internationaal verbiedt de wetgeving over mensenrechten leeftijdsdiscriminatie niet uitdrukkelijk. De internationale mensenrechtenverdragen beschermen niet uitdrukkelijk tegen vooroordelen en stereotypes op basis van leeftijd. Daardoor zijn staten niet verplicht om maatregelen te nemen, bijvoorbeeld door sensibiliseringscampagnes op te zetten.

De internationale bescherming tegen ageism en discriminatie op basis van leeftijd is nu minder sterk dan de bescherming tegen discriminatie op andere gronden. Internationale verdragen voor de rechten van andere bevolkingsgroepen verbieden duidelijk discriminatie en leggen overheden duidelijke verplichtingen op. Voor bijvoorbeeld kinderen, vrouwen of mensen met een handicap zijn overheden wel verplicht om maatregelen te nemen en rekenschap af te leggen.

Ook Europees en Belgisch is de bescherming tegen ageism en leeftijdsdiscriminatie voor verbetering vatbaar.

Doordat een duidelijke internationale mensenrechtelijke bescherming tegen ageism en leeftijdsdiscriminatie ontbreekt, krijgen die thema’s minder aandacht en is er te weinig toezicht. Een internationaal verdrag voor de mensenrechten van ouderen kan dat veranderen.