Wie is verantwoordelijk?

Wie is verantwoordelijk?

Rondom grote sportevenementen, zoals het Wereldkampioenschap Voetbal of de Olympische Spelen, wijst Amnesty International op twee vormen van mensenrechtenschendingen.

  • Schendingen die een direct verband hebben met de organisatie van het evenement of met het optreden als gastland. Bijvoorbeeld gedwongen huisuitzettingen voor de bouw van stations en andere infrastructuur. Of uitbuiting van arbeiders die betrokken zijn bij die bouw.
  • Schendingen die niet direct samenhangen met de organisatie van het sportevenement, maar waarvan het risico bestaat dat ze rondom het evenement zullen verergeren. Bijvoorbeeld wanneer het gastland de vrijheid van meningsuiting onderdrukt omdat de autoriteiten geen oproerkraaiers willen nu het land in de belangstelling staat.

Voor deze schendingen kunnen vier partijen verantwoordelijk worden gehouden.

Wie is verantwoordelijk?

Voor de schendingen van mensenrechten rondom grote sportevenementen kunnen vier partijen verantwoordelijk worden gehouden: het gastland, internationale organisaties, bedrijven die sponsoren en bedrijven die bijdragen aan een sportevenement.

Het gastland

Uiteraard is de overheid als eerste verantwoordelijk voor schendingen van mensenrechten in haar land. Het maakt niet uit of die schendingen worden begaan door de staat zelf of door ‘niet-statelijke actoren’, zoals bedrijven. De overheid is echter niet de enige verantwoordelijke.

Internationale organisaties

Internationale organisaties zoals de wereldvoetbalbond FIFA en het Internationaal Olympisch Comité (IOC) hebben een ‘verantwoordelijkheid tot het respecteren’ van mensenrechten. Dit betekent dat ze met gepaste zorgvuldigheid – due diligence – moeten handelen om te voorkomen dat het organiseren van een WK of Olympische Spelen mensenrechtenschendingen veroorzaakt of eraan bijdraagt.

Het is legitiem om organisatoren aan te spreken op mensenrechtenschendingen die samenhangen met de organisatie of huisvesting van een sportevenement. Wanneer de schending wordt begaan door de overheid of een onderneming die bij het evenement betrokken is, wijst Amnesty de FIFA of het IOC op de relatie met het evenement. In dat geval zouden FIFA of IOC moeten optreden om de schending te beëindigen.

Natuurlijk hebben de organisatoren slechts een beperkte invloed wanneer de staat mensenrechten schendt. Daarom vraagt Amnesty dat ze vooraf in bindende documenten vastleggen dat gastlanden de mensenrechten respecteren en beschermen in de context van het sportevenement.

Amnesty International zal de FIFA en het IOC niet aanspreken op de algemene mensenrechtensituatie in een land. Wel grijpen we sportevenementen aan om bij de regering aan te dringen op maatregelen tegen schendingen.

Bedrijven die sponsoren

Alle bedrijven hebben een verantwoordelijkheid om de mensenrechten te respecteren. Zij moeten inbreuk op deze rechten voorkomen en uiterst zorgvuldig handelen om te verzekeren dat hun zakelijke activiteiten of relaties geen negatieve invloed hebben. Dit staat in de Guiding Principles on Business and Human Rights van de Verenigde Naties. Dit is geen wettelijke verplichting, maar wel een algemeen geaccepteerde standaard die is onderschreven door de VN-Mensenrechtenraad.

Het is ook de verantwoordelijkheid van een bedrijf om geen organisator of evenement te sponsoren dat mensenrechtenschendingen veroorzaakt of eraan bijdraagt. Van sponsors vragen we om hun ernstige zorgen uit te spreken bij de organisator over schendingen in de context van het sportevenement. Als de organisator zelf de schendingen begaat of eraan medeplichtig is, is sponsoring ongepast en in strijd met de verantwoordelijkheid van bedrijven.

Bedrijven die bijdragen aan een sportevenement

Bedrijven kunnen op uiteenlopende manieren een bijdrage leveren aan een sportevenement – van het bouwen van stadion tot de verkoop van merchandise. Ook hier geldt dat bedrijven een verantwoordelijkheid dragen om de mensenrechten te respecteren.