Mensen op de vlucht in Griekenland

Mensen op de vlucht in Griekenland

Griekenland is één van de belangrijkste aankomstlanden voor asielzoekers, vluchtelingen en migranten die naar Europa komen. Sinds 2015 staat het Griekse asielsysteem onder druk door een hoog aantal mensen die aankomen en door de effecten van de economische crisis. De Europese Unie biedt onvoldoende ondersteuning. Bijgevolg leven asielzoekers, vluchtelingen en migranten in Griekenland dikwijls in erbarmelijke omstandigheden. Ook op lange termijn hebben ze er amper integratiemogelijkheden en toegang tot het sociale systeem. Nieuwe wetgeving perkt hun rechten verder in, en duizenden asielzoekers en hun kinderen hebben geen toegang tot gezondheidszorg.

De EU-Turkijedeal

In 2015 werd Europa geconfronteerd met een toename van het aantal asielzoekers. Velen van hen waagden de oversteek per boot vanuit Turkije naar de Griekse eilanden, en probeerden van daaruit verder te reizen naar andere Europese landen. De Europese leiders kozen voor een strategie die erop gericht was om Europa zo ontoegankelijk mogelijk te maken, en asielzoekers, vluchtelingen en migranten te weren. De EU-Turkijedeal, een akkoord tussen de Europese Unie en Turkije, was daar deel van.

Activisten en vluchtelingen komen samen om actie te eisen van EU-leiders op het Griekse eiland Lesbos in 2017. Copyright Giorgos Moutafis/Amnesty International

Volgens dit akkoord, aangenomen op 18 maart 2016, moeten mensen die aankomen op de Griekse eilanden, met inbegrip van asielzoekers, teruggebracht worden naar Turkije. De Europese Unie van zijn kant verklaarde zich bereid om per teruggebrachte persoon één andere Syrische asielzoeker vanuit Turkije te hervestigen naar een Europees land. Het akkoord is gebaseerd op de veronderstelling dat Turkije een veilig land is voor vluchtelingen. Het werd voorafgegaan door een enorm financieel engagement vanwege de Europese Unie: aan Turkije werd 3 miljard euro beloofd om de humanitaire situatie voor vluchtelingen in het land te verbeteren. Maar Turkije is geen veilig land voor vluchtelingen. Onderzoek van Amnesty International heeft uitgewezen dat honderden Syrische vluchtelingen tegen hun wil door de Turkse autoriteiten teruggebracht zijn naar Syrië. Daar lopen ze een reëel risico op ernstige mensenrechtenschendingen. 


Sinds de EU-Turkijedeal zitten duizenden asielzoekers vast in opvangcentra op de Griekse eilanden. Daar wachten ze de uitkomst van hun procedure af. De procedures slepen lang aan, en de levensomstandigheden in de overbevolkte kampen zijn erbarmelijk en onveilig. 


Door de EU-Turkijedeal is het aantal aankomsten over zee een periode afgenomen, maar mensen blijven de oversteek wagen. Sinds midden 2019 is het aantal aankomsten over zee terug sterk toegenomen. De overbevolking op de Griekse eilanden heeft intussen pijnlijke hoogtes bereikt. Op 6 juli 2019 verbleven 17 034 mensen op de eilanden - op 6 januari van dit jaar was dit aantal opgelopen tot 42 041.

 

 

Nieuwe wetgeving


In november 2019 heeft de Griekse overheid nieuwe asielwetgeving aangenomen als reactie op het hoge aantal aankomsten en de onhoudbare situatie op de Griekse eilanden. Deze wetgeving beperkt de rechten van asielzoekers, en gaat op verschillende punten in tegen het Europees en internationaal recht


Het wordt bijvoorbeeld veel moeilijker om als 'kwetsbare' asielzoeker beschouwd te worden en dus meer bescherming te krijgen. Zelfs voor slachtoffers van foltering wordt de drempel verhoogd. Mensen met post-traumatische stress syndroom (PTSD) worden helemaal niet meer aangemerkt als kwetsbaar. Daarnaast wordt er meer gebruik gemaakt van versnelde procedures en van een uitgebreide lijst van 'veilige derde landen'. Als je een link hebt met zo'n 'veilig land', neemt men aan dat je daar bescherming kan krijgen. Dan krijg je dus geen toegang tot de asielprocedure. Dat brengt het recht op een eerlijke asielprocedure en een grondige, individuele afweging van de asielaanvraag in het gedrang. Bovendien wordt beroep aantekenen tegen een negatieve beslissing  veel moeilijker en kunnen asielzoekers in bepaalde gevallen uitgewezen worden ook als er nog een beroep loopt. Asielzoekers kunnen veel langer opgesloten worden in detentiecentra en ook politie of leger kunnen vanaf nu interviews doen in de asielprocedure, wat de onpartijdigheid in het gedrang brengt. Ten slotte bemoeilijkt de nieuwe wet de toegang van asielzoekers tot gezondheidszorg, onderwijs en de arbeidsmarkt.

 

Gezondheid kinderen in gevaar

Voormalig onderzoeker in migratie, Irem Arf, interviewt vluchtelingen en migranten buiten de nu gesloten kampen van Elliniko.Copyright Lene Christensen/Amnesty International

Sinds juli 2019 hebben asielzoekers en hun kinderen geen toegang meer tot gezondheidszorg. De in november geïntroduceerde asielwet die de toegang zou moeten regelen, wordt tot op heden niet uitgevoerd.


Duizenden asielzoekers en kinderen van irreguliere migranten, met inbegrip van de bijna 50 000 mensen die sinds juli 2019 in Griekenland zijn aangekomen, krijgen door het gebrek aan goede regelgeving niet de medische zorg waar ze recht op hebben. Het leven en de gezondheid van duizenden kinderen en volwassenen is hierdoor in gevaar.


N., een asielzoekster uit een centraal Afrikaans land, leeft met HIV, en verblijft sinds mei 2019 in een ziekenhuis in Athene. Ze wordt er behandeld voor toxoplasmose, een ernstige complicatie voor patiënten met hiv of aids. Terwijl ze in het ziekenhuis verblijft krijgt ze antiretrovirale therapie en andere essentiële medicatie. Als gevolg van haar ziekte lijdt ze aan andere aandoeningen, zoals beperkte mobiliteit, gezichtsproblemen en depressie. N.heeft een asielaanvraag ingediend, maar bij gebrek aan de nodige regelgeving beschikt ze niet over de nodige documenten die haar toegang geven tot gezondheidszorg. Haar dokters hebben een plaats gezocht waar ze zou kunnen wonen, maar zonder succes. In een gesprek met Amnesty-onderzoekers drukten de dokters hun diepe bezorgdheid uit dat N., wanneer ze ontslagen wordt uit het ziekenhuis, dakloos zal worden en geen toegang meer zal hebben tot levensnoodzakelijke medicatie, zoals antiretrovirale middelen. Ze kan deze medicatie niet zelf betalen. 


Ngo’s en Griekse artsen doen hun uiterste best om gezondheidszorg te blijven bieden, maar zonder de juiste regelgeving zijn zij machteloos. Amnesty roept de Griekse autoriteiten op kwetsbare groepen toegang te geven tot gratis gezondheidszorg zoals voorgeschreven door de Griekse wet.

 

Bescherm mensen op de Griekse eilanden tegen coronavirus

Vrouwen op de vlucht


Vrouwen worden geconfronteerd met bijzondere problemen, zowel tijdens de moeilijke tocht naar Griekenland als na hun aankomst.


Geconfronteerd met afgesloten grenzen en geen enkele manier om legaal te reizen, zien ze zich genoodzaakt om een reis te ondernemen vol gevaren, in de hoop dat ze in Europa veiligheid vinden. Voor velen vallen hun dromen in duigen wanneer ze Griekenland bereiken.

Ze komen vast te zitten in overbevolkte kampen. De levensomstandigheden zijn er erbarmelijk, en vrouwen en meisjes worden er blootgesteld aan allerlei gevaren, waaronder seksuele intimidatie en geweld. Ze moeten er zien te overleven in een disfunctioneel opvangsysteem: duizenden mensen worden vastgehouden in extreem overbevolkte kampen die nooit bedoeld waren om zo veel mensen voor zo’n lange tijd te huisvesten. Er is een schrijnend gebrek aan sanitaire voorzieningen en medische zorgen.

Copyright Lene Christensen/Amnesty International

Daar komt nog eens bij dat het voor vrouwen erg moeilijk is om toegang te krijgen tot essentiële diensten, zoals seksuele en reproductieve gezondheidszorg of juridisch advies. Ze weten dikwijls niet waar ze terecht kunnen, of kunnen geen beroep doen op vrouwelijke tolken.

Lees hier een overzicht van hun verhalen en ervaringen – van de gevaarlijke oversteek, over de zware tijd op de Griekse eilanden, tot de moeilijkheden waarmee ze geconfronteerd worden wanneer ze proberen hun leven terug op te bouwen op het Griekse vasteland. Dit zijn niet enkel verhalen over tegenspoed, maar ook over de levensveranderende initiatieven die ontstaan in Griekenland, zoals vrouwvriendelijke ruimtes georganiseerd door de gemeenschap.

Solidariteit met mensen op de vlucht

Vele mensen zetten zich wereldwijd in om de rechten van mensen op de vlucht te verdedigen. Zo ook in Griekenland. Lokale en internationale vrijwilligers runnen er samen de vluchtelingenkampen, richten initiatieven op specifiek voor vrouwen op de vlucht, helpen door er bijvoorbeeld een deken met de glimlach uit te delen, dienen er eerste hulp toe, geven er informatie over de asielprocedure die steeds complexer wordt, enz.

Mensen die alles achterlaten en de korte, maar gevaarlijke, oversteek van Turkije naar de Griekse eilanden maken, verwelkomen met een deken en een glimlach dat is wat Sarah Mardini en Seán Binder meestal deden op het Griekse eiland Lesbos. Als vrijwillige reddingswerkers spotten ze ook boten in nood en redden ze mensen op de vlucht uit het water. Al hun reddingsacties voerden ze uit in overleg met de Griekse kustwacht. 

En op een dag in augustus 2018 gebeurde het ondenkbare: ze werden gearresteerd en beschuldigd van spionage, mensensmokkel en lidmaatschap van een criminele organisatie. Daarvoor riskeren ze allebei 25 jaar celstraf. Ze brachten al meer dan 100 dagen in de cel door tot ze in december 2018 voorwaardelijk vrijkwamen.

VRAAG DE GRIEKSE OVERHEID ALLE AANKLACHTEN ONMIDDELLIJK IN TE TREKKEN

Seán zegt dat het beangstigende niet is dat ze hem in de gevangenis gooiden, maar dat het iedereen kan overkomen.


“Dat gebeurt wanneer de overheid iemand die vluchtelingen en migranten helpt als een crimineel beschouwt en zelf niet het recht om in veiligheid te leven, wil beschermen. Wanneer mensen op de vlucht zijn voor conflicten, foltering en andere mensenrechtenschendingen in eigen land, dan hebben ze geen andere keuze dan een gevaarlijke reis te maken om zichzelf in veiligheid te brengen.” 

Seán Binder

Sarah woont momenteel in Duitsland. Zij kent als geen ander de gevaren van zo’n reis. In 2015 ontvluchtte ze samen met haar zus de oorlog in Syrië, toen hun overbevolkte boot bijna tot zinken kwam. De twee zussen sprongen in het water en trokken samen met andere passagiers de boot voort tot de kust van Lesbos. Zo redden ze mee het leven van iedereen aan boord.

hier niet op duwen