Gedragsregels voor bedrijven

Gedragsregels voor bedrijven

Er zijn enkele invloedrijke internationale initiatieven inzake bedrijven en mensenrechten.

Bedrijven en mensenrechten: nood aan regelgeving

Bedrijven hebben een zeer belangrijke functie in de huidige samenleving. Zij zorgen voor tewerkstelling, economische groei, en voorzien in producten en diensten die de bevolking ten goede kunnen komen.

Bedrijven kunnen echter, via rechtstreekse bedrijfsvoering of via hun leveranciers, ook een negatieve invloed hebben op hun omgeving. We denken hier bijvoorbeeld aan milieuvervuiling, corruptie,… Maar ook mensenrechtenschendingen kunnen het gevolg zijn van bedrijfsactiviteiten, en dit in zowel binnen- als buitenland.

Om dit te voorkomen werden reeds een veelvoud aan initiatieven genomen om de relatie tussen Bedrijven en Mensenrechten beter te kaderen, dit zowel via initiatieven vanuit het middenveld, industrie-initiatieven, statelijke initiatieven, als via internationale gedragsregels.

Hieronder hebben we enkele van de meest invloedrijke internationale initiatieven inzake Bedrijven en Mensenrechten kort besproken.

1. UN Guiding Principles on Business and Human Rights

Een echte mijlpaal inzake de uitwerking van gedragsregels rond bedrijven en mensenrechten kwam er in 2011 met de unanieme goedkeuring van de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UN Guiding Principles) door de VN-Mensenrechtenraad. De UN Guiding Principles omvatten duidelijke internationale normen over mensenrechten waaraan staten en bedrijven zich dienen te houden. Samengevat komen deze principes neer op het Protect, Respect and Remedy -kader, vaak het Ruggie-framework genoemd (naar Prof. Dr. John Ruggie die deze regels opstelde). Dat betekent dat staten gehouden zijn tot het beschermen van internationaal erkende mensenrechten (Protect), bedrijven gehouden zijn tot het respecteren van nationale en internationale regelgeving – inclusief mensenrechten – (Respect), en adequate mechanismen dienen uitgebouwd te worden opdat slachtoffers van schendingen rechtsherstel kunnen bekomen (Remedy).

In zijn inleiding bij de UN Guiding Principles stelt John Ruggie dat ze niet gericht zijn op het creëren van nieuwe verplichtingen van internationaal recht, maar dat ze de gevolgen van de bestaande normen en praktijken voor staten en bedrijven willen verduidelijken en uitwerken in één enkel, logisch coherent en alomvattend kader. Ze willen bovendien aanduiden waar het huidige regime tekort schiet en hoe het verbeterd moet worden. Tegelijk zijn ze niet bedoeld als een toolkit, die simpelweg in nationaal recht moet omgezet worden. Als niet juridisch bindende principes houden ze een oproep in aan de VN-lidstaten om ze in hun wetgeving, beleid en praktijk om te zetten, rekening houdend met de nationale realiteit en noden.

Momenteel zijn dan ook vele staten bezig met het uitwerken, of implementeren, van nationale actieplannen om de Guiding Principles te operationaliseren.

Amnesty International pleit sterk voor de uitwerking van een Belgisch Nationaal Actieplan inzake ‘Bedrijven en Mensenrechten’, en dit in lijn met de UN Guiding Principles.

Info

2. OECD Guidelines for Multinational Enterprises

De OECD Guidelines for Multinational Enterprises zijn één van de belangrijkste internationaal erkende richtlijnen voor Corporate Social Responsability, alle 34 OECD lidstaten en 10 andere landen hebben deze richtlijnen geaccepteerd. De eerste versie van deze richtlijnen werd in 1972 door de OECD landen aangenomen, en regelmatig worden de richtlijnen aangepast aan de veranderende sociale, ecologische en economische omstandigheden.

Een belangrijke update gebeurde in 2011 toen, in navolging van de discussies rond de UN Guiding Principles, respect voor mensenrechten opgenomen werd in de OECD richtlijnen onder een eigen hoofdstuk. De OECD verwacht via dit document dat staten en bedrijven mensenrechten beschermen, en dit zowel binnen het territorium van de OECD lidstaten als daarbuiten.

De OECD Guidelines for Multinational Enterprises voorzien ook in Nationale Contactpunten, waar klachten rond niet-naleving van de richtlijnen worden onderzocht.

Info

3. Een Belgisch Nationaal Actieplan?

De regering Michel kondigde aan een nationaal actieplan aan te zullen nemen rond bedrijfsleven en mensenrechten. Eerder werden stappen in die richting ondernomen door de regering Di Rupo.  Bedoeling moet zijn om de Guiding Principles (zie hierboven punt 1.) ook in België in de praktijk te brengen.

Het Belgische middenveld werd een eerste keer geconsulteerd aan de hand van een vragenlijst. In juni 2014 antwoordde Amnesty International in België met deze tekst.

Info

hier niet op duwen