Polen: mensenrechten in het gedrang

Polen: mensenrechten in het gedrang

De Poolse nationaal-conservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) won in 2015 overtuigend de verkiezingen. Sindsdien probeert de regering Jarosław Kaczynski via nieuwe wetsvoorstellen telkens meer macht in handen te krijgen. Door de absolute meerderheid die de partij zowel in het parlement als in de Senaat bezit, blijven verregaande hervormingen mogelijk. Hiermee tracht de regering haar controle aan te scherpen op openbare diensten, de media en zelfs de rechtsstaat. Mensenrechten, onafhankelijke rechtspraak en vrije meningsuiting zijn in het gedrang. Via verschillende demonstraties laten Poolse burgers hun ongenoegen blijken, maar via nieuwe hervormingen wil de PiS demonstranten de mond snoeren. Ook de manier waarop politie omgaat met vreedzame protesten is problematisch.
 

Gelaagde protesten

Door verschillende wetswijzigingen staan mensenrechten onder druk in Polen, met name op vlak van de rechtsstaat, vrouwenrechten, media en migratie. Duizenden Poolse burgers pikken dit niet en komen op straat om te protesteren tegen de strikte abortuswetgeving of nefaste rechtsstaathervormingen. Nieuwe wetsvoorstellen rond vreedzaam protesteren tasten echter hun vrijheid van meningsuiting en vergadering aan en vormen steeds moeilijker te overwinnen obstakels.
 

VRIJHEID VAN MENINGSUItING & recht op vreedzame samenkomst

Het demonstratierecht kwam onder druk te staan toen het Poolse parlement in 2016 de wet rond bijeenkomsten en vergaderingen aanpaste en ‘cyclische demonstraties’ prioriteit gaf boven andere bijeenkomsten. Deze wet diende als basis om sommige bijeenkomsten te verbieden, met name vreedzame tegenbetogingen tegen cyclische pro-regeringsbetogingen. Dit legt een gevaarlijk patroon bloot van hoe betogingen tegen de regering worden belemmerd. Daarnaast stoten betogers op speciale politiemaatregelen en zelfs buitensporig geweld, wat hun recht op vrije meningsuiting nog verder inperkt.


Rechtsstaat

Rechters in Polen hebben het steeds moeilijker om hun onafhankelijkheid te bewaren – en dat terwijl een eerlijk proces zo belangrijk is nu steeds meer mensen worden vervolgd voor hun protestacties. Sinds de huidige regering aan de macht is, voerde ze enkele hervormingen door, zogenaamd om de rechtsstaat vlotter en minder corrupt te laten functioneren. In realiteit blijkt echter dat de politieke invloed op de rechterlijke macht is toegenomen.


Media

In 2015, kort nadat de PiS de verkiezingen had gewonnen, besloot de regering om het management van publieke tv- en radiostations te vervangen met door henzelf aangewezen personeelsleden. Journalisten werden ontslagen of gedwongen om te vertrekken. Sindsdien is het avondprogramma van de publieke zender een spreekbuis van de regering geworden. In 2016 tekende president Duda bovendien een nieuwe mediawet die de greep van de regering op de publieke media versterkt. Dit is een regelrechte aanslag op het recht op vrije meningsuiting.
 

Seksuele en reproductieve rechten

Polen heeft een van de meest restrictieve abortuswetgevingen van Europa. Abortus is enkel toegestaan als de zwangerschap het gevolg is van een verkrachting of incest, als het leven van de vrouw in gevaar is of als de foetus geen kans op leven heeft. In 2018 wilde het parlement zelfs die laatste reden schrappen. Na massaal protest werd dit extreme voorstel in stilte afgevoerd.

Holocaust-wet

Polen introduceerde in februari 2018 een wet die mensen verbiedt zich uit te spreken over een Poolse medeschuld aan de Holocaust. Deze wetgeving kwam er doordat sommige van de vernietigingskampen uit de Tweede Wereldoorlog zich op Pools grondgebied bevinden en door internationale media als ‘Poolse vernietigingskampen’ werden aangeduid. Het breken van deze Holocaust-wet kon aanvankelijk boetes en celstraffen tot drie jaar opleveren. In juni 2018 werd de wet herzien - of ‘gecorrigeerd’ volgens president Duda - en is een boete of celstraf niet meer mogelijk. Toch blijft de wet een sterke inbreuk op de vrijheid van meningsuiting.
 

Migratie

De anti-immigratieretoriek was een van de hoofdpunten van de PiS-campagne in 2015. Zo stelde PiS-partijleider Kaczynski dat migranten parasieten en ziektes met zich meedragen en dat Polen een katholieke vesting is die beschermd moet worden tegen een mosliminvasie. Samen met nog enkele landen, weigert Polen resoluut om het spreidingsplan van de EU omtrent gelijke toewijzing van vluchtelingen goed te keuren. Hierop besloot de Europese Commissie om Polen voor het Europese Hof van Justitie te dagen.
 

WAT DOET AMNESTY?

Onze onderzoekster volgt de situatie in Polen op de voet. Samen met vrijwilligers van de Poolse sectie observeerde ze verschillende betogingen en voerde ze een grondig onderzoek. De mensenrechtenschendingen werden gedetailleerd beschreven in drie onderzoeksrapporten.

Amnesty blijft druk zetten op de autoriteiten in Polen en daarbuiten om deze onrustwekkende situatie stevig aan te pakken.

Lees ook

DE ONAFHANKELIJKE RECHTER: DE ENIGE HOOP VOOR POOLSE ACTIVISTEN

Wie mensenrechten verdedigt in Polen, zoals Elżbieta Podleśna, wordt vervolgd en geïntimideerd door de autoriteiten. Onafhankelijke rechters zijn hun enige hoop op gerechtigheid. Maar in het Polen van vandaag is de onafhankelijkheid van het gerecht geen evidentie.

Elżbieta Podleśna was begin mei op bezoek in België. Met Amnesty Vlaanderen hadden we deze Poolse mensenrechtenactiviste uitgenodigd om te komen vertellen over het huidige klimaat in Polen. Want mensenrechten in Polen staan momenteel onder druk. 

Elżbieta vertelde aan Amnesty-supporters dat er dertien rechtszaken tegen haar liepen. Na haar bezoek aan België kwam daar nog één bij. Toen ze pas terug was in Polen, viel de politie haar huis binnen. Elżbieta werd gearresteerd. Ze kwam diezelfde dag nog vrij, maar ze werd onder verdenking gesteld van 'belediging van religieuze overtuigingen'. De politie beweert dat ze tijdens hun huiszoeking verschillende afbeeldingen vonden van de maagd Maria met een regenboogkroon, het symbool geclaimd door de LGBTIQ-gemeenschap. Elżbieta riskeert hiervoor een absurde celstraf van twee jaar.

De Poolse activiste was ook één van de veertien 'vrouwen op de brug', die zich tijdens de onafhankelijkheidsmars in november 2017 met een groot spandoek uitspraken tegen haat en fascisme. Tijdens die mars vielen boze betogers de vrouwen aan, maar de vrouwen zelf werden later aangeklaagd voor het ‘verstoren van een periodiek terugkerende demonstratie’. 

Amnesty gelooft dat er zo veel rechtszaken tegen Elżbieta werden geopend door de autoriteiten louter omwille van haar vreedzaam activisme. We vragen dat de aanklachten die tegen Elżbieta lopen, worden vernietigd. 

Amnesty gelooft dat er zo veel rechtszaken tegen Elżbieta werden geopend door de autoriteiten louter omwille van haar vreedzaam activisme. We vragen dat de aanklachten die tegen Elżbieta lopen, worden vernietigd. 

Onafhankelijke rechtbanken zijn enige hoop

Verschillende mensenrechtenactivisten in Polen, onder wie Elżbieta, vertelden Amnesty International dat onafhankelijke rechtbanken hun enige hoop zijn op gerechtigheid. Enkel een onafhankelijke rechter kan zich objectief uitspreken over hun zaak. Elżbieta vertelde dat het niet de rechtszaak zelf is die ze vreest, maar eerder de kans op een onrechtvaardige uitspraak.  


"Als ik de wet overtreed, dan wil ik dat een rechter dat zegt. Maar dan wil ik ook dat er gemotiveerd wordt waarom ik de wet overtreden heb tijdens een actie of burgerlijke ongehoorzaamheid.”

Elżbieta Podleśna 

Maar daar wringt net het schoentje … 

Waarom is Elżbieta bezorgd over het Poolse rechtssysteem?

Een nieuw rapport van Amnesty International toont aan dat rechters zwaar onder druk worden gezet, als ze de onafhankelijkheid van het Poolse gerecht proberen te beschermen tegen overheidsinmenging. 

Een rechter getuigt dat hij al jarenlang het slachtoffer is van intimidatie en pesterijen, nadat hij zich kritisch uitliet over de ‘hervormingen’ van de regering. Verschillende autoriteiten legden hem onterechte tuchtmaatregelen op, en zelfs zijn familieleden worden geviseerd. Hij kreeg af te rekenen met haatmails, beledigende en dreigende tekstboodschappen en een lastercampagne op de nationale televisie. Ook via Twitter worden rechters onder druk gezet. 

Intimidatie na verdediging van demonstranten

Amnesty International sprak ook met rechters die onder vuur kwamen te liggen, nadat ze vonnissen hadden uitgesproken die de rechten van vreedzame betogers bevestigen of beschermen. Ook als ze juridisch advies inwinnen bij het Europese Hof van Justitie – dat is de hoogste rechtbank van de Europese Unie – worden ze onderworpen aan onderzoeksmaatregelen. 

Maar niet alle rechters laten zich zomaar doen. Ze vechten terug. Zo is er toch nog een sprankeltje hoop voor Elżbieta, voor andere activisten en voor de mensenrechten in Polen.