OORLOG IN OEKRAÏNE

OORLOG IN OEKRAÏNE

Rusland valt Oekraïne binnen

In de vroege ochtend van 24 februari 2022 vielen Russische troepen vanuit de Krim, Belarus en het oosten Oekraïne binnen. Aangezien dit niet uit zelfverdediging gebeurde en de VN-Veiligheidsraad er geen toestemming voor gaf, noemt Amnesty dit een daad van agressie; wat een misdaad is onder het internationaal recht.

Mensen die in Rusland protesteerden tegen de inval in Oekraïne werden onmiddellijk gearresteerd. Dit meldde de onafhankelijke organisatie OVD-Info, die politiek gemotiveerde arrestaties en detentie monitort. Ook in Belarus werden demonstranten opgepakt.

 

nieuws

Mogelijke oorlogsmisdaden

De oorlogstactieken die het Russische leger in Oekraïne inzet, leiden tot onwettige dodelijke burgerslachtoffers. Er vinden veel willekeurige aanvallen plaats op dichtbevolkte gebieden. Dat blijkt uit een Amnesty-onderzoek dat ter plekke is uitgevoerd. De onderzoekers vonden bewijs van het gebruik van clustermunitie, dit zijn wapens die internationaal verboden zijn.

De onderzoekers verzamelden ook bewijs van Russische aanvallen op dorpen en steden en de moedwillige vernietiging van infrastructuur. Daarnaast zijn willekeurige aanvallen waarbij burgers omkomen of gewond raken een oorlogsmisdaad. Eerder al constateerde Amnesty dat beschermde doelen zoals ziekenhuizen en scholen zijn aangevallen.

Hoe Amnesty militaire aanvallen in Oekraïne verifieert

Heksenjacht op critici in Rusland

In Rusland wordt een heksenjacht gevoerd tegen critici van de oorlog. Een maand na de Russische invasie van Oekraïne lopen er ten minste 60 strafzaken tegen mensen die ze zich kritisch uitlieten over de oorlog of de Russische autoriteiten. Dat zegt Agora, een Russische mensenrechtengroep. De critici worden op basis van veertien verschillende artikelen van het Wetboek van strafrecht onderzocht.

Na de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 nam de Russische Doema (het parlement) op 4 maart 2022 in noodtempo nieuwe wetgeving aan om afwijkende geluiden de kop in te drukken. Wie ‘valse informatie’ over de oorlog in Oekraïne verspreidt, kan tot 15 jaar gevangenisstraf krijgen.

Mensenrechten onder druk

De Russische agressie in Oekraïne heeft grote invloed op de levens van de bevolking en is een catastrofe voor de mensenrechten. Amnesty roept Rusland op de agressie te stoppen en alle partijen om burgers te beschermen en te zorgen dat humanitaire hulp ter plekke kan komen.

Alleen al de dreiging van een inval had grote impact op de economische en sociale rechten in Oekraïne. Stijgende prijzen voor basisbehoeften als voedsel en medicijnen tasten het recht op gezondheidszorg en een behoorlijke levensstandaard aan. Vooral zeer oude en zeer jonge mensen en mensen met een laag inkomen hebben hier last van. Ook was het recht op onderwijs in het geding doordat scholen met tussenpozen zijn gesloten vanwege beschietingen. In Rusland is de roebel in waarde gedaald en stijgen de prijzen.

Conflict vol mensenrechtenschendingen

Separatisten riepen in 2014 in de Oost-Oekraïense provincie Donbas de onafhankelijkheid en oprichting van twee volksrepublieken uit: Donetsk en Loegansk. Oekraïne accepteerde de afscheiding niet, waarna er een oorlog uitbrak tussen het Oekraïense leger en (pro-Russische) rebellen. Honderden mensen werden tijdens het conflict slachtoffer van buitengerechtelijke executie, foltering, ontvoering, gedwongen verdwijning en willekeurige detentie. Zowel separatisten als regeringstroepen maakten zich schuldig aan ernstige mensenrechtenschendingen. Ook ontvluchtten veel mensen het gebied. In 2015 kwam het tot een wapenstilstand in de Donbas. Toch werd er in de jaren erna vaak over en weer geschoten.

Sinds 2014 wordt ook de Krim bezet door de Russische Federatie. Sindsdien rapporteert Amnesty over het harde optreden tegen mensenrechtenwerk en tegenspraak en over beperkingen voor de media. Gedwongen verdwijningen uit 2014 werden niet onderzocht.

AFP/Getty Images
© DANIEL LEAL/AFP/Getty Images

MENSEN GEDWONGEN TE VLUCHTEN

In Oost-Oekraïne is er sinds 2014-2015 een mensenrechtencrisis aan de gang die blijft nazinderen. Miljoenen mensen sloegen op de vlucht en honderden werden het slachtoffer van buitengerechtelijke executie, foltering, ontvoering, verdwijningen en willekeurige detentie- zowel door separatistische als overheidszijde. Nog steeds zijn er 1,45 miljoen mensen van hun woonplaats op de Krim of in de Donbas verdreven.

Nu Russische troepen Oekraïne zijn binnengevallen, zijn opnieuw veel mensen op de vlucht geslagen. Iedereen die het conflict ontvlucht moet bescherming krijgen.  Amnesty is bezorgd over berichten dat sommige vluchtelingen racistisch behandeld worden, dat families gescheiden worden en dat kinderen, zwangere vrouwen en ouderen aan de grens vast komen te zitten.

Vrije meningsuiting aan banden 

Inwoners van Donetsk en Loegansk die er een andere mening op na houden dan de feitelijke machtshebbers in deze republieken worden door de separatistische leiders onderdrukt. Ze worden willekeurig gearresteerd en mishandeld of gefolterd om ‘bekentenissen’ af te dwingen. Geregeld worden mensen onder onmenselijke omstandigheden gevangengezet. Het wordt er ook steeds moeilijker om onafhankelijke informatie te krijgen.

Oost versus West 

Tijdens de zogenaamde Koude Oorlog stonden de Sovjet-Unie en de leden van het Warschaupact pal tegenover het ‘Westen’ en de NAVO. Begin jaren ’90 viel de Sovjet-Unie uiteen en kwam er een einde aan het Warschaupact. Veel voormalige Sovjetrepublieken en Oostbloklanden (Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije) werden in de jaren daarna lid van de NAVO. Dit wekt wrevel bij de Russische autoriteiten die deze landen liever als neutrale bufferzone tussen zichzelf en de NAVO hadden gezien. Bijvoorbeeld de aanwezigheid van het Amerikaanse leger en van de NAVO-rakettenschilden in Polen en Roemenië zijn president Poetin een doorn in het oog. Hij werpt zich bovendien op als beschermheer van Russische minderheden in de buurlanden.

Wat wil president Poetin? 

Op het wensenlijstje van Poetin staan drie belangrijke punten. Allereerst wil hij dat alle NAVO-troepen zich uit Oost-Europa terugtrekken. Daarnaast eist hij dat Oekraïne nooit lid mag worden van de NAVO. En hij vindt dat het westen de Russische invloedssferen moet erkennen. Volgens Amnesty International is er echter geen sprake van zelfverdediging en is de inval in Oekraïne een onversneden daad van agressie die een misdaad onder het internationaal recht uitmaakt.

AFP via Getty Images

Impact op de regio

Het conflict heeft al een grote impact op de regio en dreigt mensenrechten op allerlei fronten verder ondermijnen. Een langdurige guerrilla, illegale wapenstromen en een algehele toename van geweld en straffeloosheid liggen op de loer. Economisch zal dit rampzalig zijn en de gevolgen voor de regio kunnen groot zijn, ook voor Europese landen die afhankelijk zijn van Russisch gas of van Russische en/of Oekraïense landbouwproducten.

Veel mensen die Rusland, Belarus en Aziatische landen ontvluchtten, zochten opvang in Oekraïne. Na de Russische militaire inval in Oekraïne, zullen ze daar niet meer terecht kunnen. Andere Europese landen moeten ook hen de bescherming bieden die ze nodig hebben.

Donatella Rovera (senior crisisadviseur) onderzoekt oorlogsmisdaden in Borodyanka, Oekraïne.

hier niet op duwen