Werk niet samen met de taliban om mensen terug te sturen naar Afghanistan

Afgelopen januari vernamen we in de pers dat de directeur van de Dienst Vreemdelingenzaken had deelgenomen aan een “technische missie” in de Afghaanse hoofdstad Kaboel om de uitzetting van Afghanen te vergemakkelijken. Onlangs raakte bekend dat de Europese Commissie van plan is om in juni talibanleiders uit te nodigen in Brussel om de terugkeer van migranten naar Afghanistan te bespreken.

U leest het goed: een delegatie van de taliban wordt in Brussel ontvangen. En dat terwijl de EU al jaren verkondigt geen legitimiteit te zullen verlenen aan dat regime zolang er geen substantiële verbetering is van de mensenrechten in Afghanistan.

De Belgische regering draagt een deel van de verantwoordelijkheid voor dit choquerende schouwspel. België behoort tot de twintig lidstaten die de Europese Commissie ertoe aanzetten om met de taliban te onderhandelen over de terugkeer van Afghanen. Ons land is er dus voorstander van om aan tafel te zitten met een regime dat mensenrechten aan de lopende band schendt en zoekt ook zelf manieren om mensen naar Afghanistan terug te sturen.

Sinds de taliban bijna vijf jaar geleden aan de macht kwamen, stapelen de schendingen van de mensenrechten zich op. Zo hebben de taliban de rechten van Afghaanse meisjes en vrouwen volledig weggevaagd. Zij worden uitgesloten van alle aspecten van het leven - op sociaal, economisch en politiek vlak. Meisjes hebben bijvoorbeeld niet het recht om verder te studeren dan de basisschool en het is vrouwen zelfs verboden om in het openbaar het woord te nemen. De lijst met verboden voor meisjes en vrouwen in Afghanistan wordt bovendien steeds langer.

De mensenrechtenschendingen in Afghanistan treffen niet alleen vrouwen. Zo hebben de taliban de onafhankelijke media de kop ingedrukt en elk protest wordt gewelddadig onderdrukt. Gevangenen van het talibanregime worden gefolterd en soms zonder vorm van proces geëxecuteerd. Alle bestaande wetten en gerechtelijke instellingen zijn door de taliban ontmanteld en het is vrijwel onmogelijk om een eerlijk proces te krijgen.

Zelfs voor hun dagelijkse bezigheden, zoals een kapsel dat niet aan de voorschriften voldoet, het spelen van muziek of het maken van foto’s, lopen Afghanen het risico willekeurig te worden gearresteerd en vastgehouden. Bepaalde etnische en religieuze groepen worden nog extra gediscrimineerd.

Daarnaast is er sprake van een humanitaire crisis in het land. Meer dan de helft van de bevolking is vandaag de dag afhankelijk van de schaarse humanitaire hulp en leeft onder de armoedegrens. De hongersnood treft de bevolking hard; een op de tien Afghanen krijgt niet elke dag genoeg te eten. Honderden Afghaanse burgers kwamen dit jaar ook al om ten gevolge van het gewapend grensconflict met Pakistan.

Het feit dat de EU – met Belgische steun – nu overweegt om met de taliban te onderhandelen, is even ernstig als gevaarlijk. Dit komt neer op het normaliseren van een regime dat alle alarmbellen doet afgaan inzake mensenrechten. En ook het onderwerp van de onderhandelingen met de taliban overschrijdt een duidelijke rode lijn als het over internationaal recht en mensenrechten gaat. Het terugsturen van Afghanen is op dit moment flagrant in strijd zijn met het non-refoulement-beginsel, een fundamenteel principe uit het internationaal recht: men mag geen mensen terugsturen naar een land waar zij een reëel risico lopen op ernstige mensenrechtenschendingen.

Het mogelijk terugsturen van Afghanen zou die mensen rechtstreeks blootstellen aan ernstige risico’s op foltering, onmenselijke en vernederende behandeling, een rist andere mensenrechtenschendingen én een humanitaire crisis. Men zou daarbij volledig voorbijgaan aan de redenen waarom deze mensen hun land in eerste instantie zijn ontvlucht en aan de ernstige gevaren waaraan zij bij terugkeer zullen worden blootgesteld.

Dat België en de EU zich nu inspannen om samen te werken met de taliban om mensen terug te sturen naar Afghanistan, tart dan ook elke realiteitszin, juridische ernst en moreel besef.

Op 28 mei gepubliceerd in De Morgen