VN-Mensenrechtenonderzoek van België

Tijdens deze zitting formuleerden zo’n 120 staten concrete aanbevelingen om het Belgische mensenrechtenbeleid de komende vijf jaar te versterken. België zal in de komende periode een antwoord formuleren op alle aanbevelingen.

Hier geven we een eerste reactie op wat Amnesty International in Genève opviel dit keer.

Constructieve rol in de VN

Amnesty International verwelkomt de constructieve deelname van België aan deze vierde cyclus van de Universal Periodic Review. Dat vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot de Belgische delegatie leidde, onderstreept dat België dit VN‑mechanisme ernstig neemt. In een context waarin de multilaterale orde en de Verenigde Naties steeds meer onder druk staan, is die inzet belangrijk en noodzakelijk.

Het viel ook op dat verschillende staten tijdens hun interventie even de tijd namen om de Belgische rol op het internationale toneel en in de VN te loven, onder meer wat betreft de strijd tegen landmijnen, tegen straffeloosheid en voor het internationaal humanitair recht.

Aanbevelingen over de beschermingsstructuur

Tijdens de zitting formuleerden maar liefst 120 staten aanbevelingen en bemerkingen aan België. Een belangrijk aandeel van de aanbevelingen gaat over de institutionele mensenrechtenverdediging, zoals het verder versterken van het Federale en het Vlaamse Mensenrechteninstituut en de toetreding tot een aantal verdragen.

Jammer daarbij is dat veel van die institutionele aanbevelingen al voor de vierde keer herhaald worden. Dat toont toch dat Belgische politici niet voldoende prioriteit geven aan het uitvoeren van de engagementen op het internationale vlak.

Grote zorgen op het terrein

Uit de UPR bleek een grote bezorgdheid van heel wat staten over de situatie in Belgische gevangenissen. Deze aandacht is nodig: België moet komaf maken met het chronische probleem van detentieomstandigheden die zorgen voor een mensonwaardige, onveilige en ineffectieve detentieomgeving. Internationale ondersteuning van een duurzame aanpak van dit chronische probleem is welkom en België moet zich hierrond ondubbelzinnig en ambitieus engageren.

België kreeg ook een aantal vegen uit de pan over de weigering om opvang te voorzien voor mensen die bescherming zoeken. Sinds oktober 2021 slagen de Belgische autoriteiten er niet in om duizenden mensen die internationale bescherming zoeken toegang te geven tot waardige opvang en hun fundamentele rechten te garanderen. Meerdere staten benadrukten dat België gerechtelijke uitspraken van nationale en regionale rechtbanken over de opvang van asielzoekers moet uitvoeren – een duidelijke verwijzing naar het feit dat België al meer dan 10.000 keer veroordeeld werd door nationale rechtbanken en meermaals door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Recht op protest

Amnesty International is ook tevreden te zien dat staten aanbevelingen maakten om de Belgische regelgeving rond het recht op protest in lijn te brengen met de internationale normen. De jongste jaren trokken wij en verschillende anderen aan de alarmbel over de toenemende druk op dit cruciale recht.

Aan gender gerelateerde kwesties

Heel wat aandacht ging naar de strijd tegen seksueel geweld en gendergerelateerd geweld en de talrijke inspanningen die België de jongste jaren heeft verricht om dat tegen te gaan en om slachtoffers bij te staan. Heel wat staten hebben duidelijk appreciatie geuit voor de positieve evoluties in de strijd tegen seksueel geweld. Maar een aantal staten wees – geheel terecht - op de problematische drempels die mensen ervaren om toegang te hebben tot een veilige abortus.

Strijd tegen discriminatie en racisme

Meermaals vroegen staten aan België om werk te maken van een anti-racismeplan, waarbij ook opvallend vaak aandacht was voor etnisch profileren door de politie. Tijdens eerdere UPR-beurten had België over etnisch profileren ook al aanbevelingen gekregen. Amnesty International roept België op om in te gaan op de concrete aanbevelingen die ook het VN-Antiracismecomité al maakten, onder meer over een expliciet wettelijk verbod. Dat zou een volgende en zeer betekenisvolle stap kunnen zijn.

Zichtbare vooruitgang

Verschillende staten gaven België een pluim voor het succesvol uitvoeren van een aantal engagementen tijdens de vorige evaluatie, onder meer met betrekking op zorgcentra na seksueel geweld en ook over het verbod om kinderen op te sluiten voor migratieredenen. België moet deze vooruitgang vasthouden en verder doortrekken.

Slotwoord van de minister

Minister Prévot concludeerde de sessie met het statement dat België een onvermoeibare voorvechter zal blijven van het internationaal recht en het multilateralisme, iets wat we bij Amnesty International enkel kunnen toejuichen maar waar we ook kritisch op moeten toekijken.

De minister wees erop dat morgen al de implementatie moet beginnen van de engagementen van het land. Daar ligt natuurlijk het echte werk. De minister zei ook dat België misschien wel klein is qua omvang maar groots qua waarden. Dat is een erg mooi engagement dat de komende weken en maanden de toets met de realiteit moet doorstaan.

België heeft nu tot de volgende VN-Mensenrechtenraad in oktober de tijd om zich uit te spreken over alle aanbevelingen. Het kan ervoor kiezen om zich te engageren en de aanbevelingen uit te voeren, of ze louter ter kennis te nemen — wat aangeeft dat er geen verdere opvolging zal komen.

Een groot deel van de engagementen zal al volgende week duidelijk worden met de publicatie van het rapport van de sessie. Voor een aantal aanbevelingen zal België meteen een standpunt innemen, terwijl het voor andere eerst nog verdere gesprekken zal voeren.