Sekswerkers nog kwetsbaarder door criminalisering

Sekswerkers nog kwetsbaarder door criminalisering

Rapport

Als sekswerk als misdrijf wordt aangemerkt, lopen sekswerkers een groter risico slachtoffer te worden van ernstige mensenrechtenschendingen. Daarom ontwikkelde Amnesty International een nieuwe visie op sekswerk, dat is gebaseerd op consultatie van vele deskundigen wereldwijd en vier rapporten die we vandaag publiceren.

Wereldwijd lopen sekswerkers door hun kwetsbare positie het risico slachtoffer te worden van verkrachting, uitbuiting, mensenhandel, gedwongen huisuitzetting en geweld. In veel landen staat niet de bescherming van deze groep tegen ernstige mensenrechtenschendingen centraal, maar ligt de nadruk op het verbieden van sekswerk door toezicht, intimidatie en invallen. Hierdoor komen sekswerkers in een nog kwetsbaardere positie terecht.

"Als een klant zich slecht gedraagt, ben je op jezelf aangewezen. Je belt alleen de politie als je denkt dat je doodgaat. Als je de politie belt, verlies je alles."
- een sekswerker in Noorwegen

In de afgelopen twee jaar deed Amnesty onderzoek in Papoea-Nieuw-GuineaHongkongNoorwegen en Argentinië. De mate waarin sekswerk in deze landen strafbaar is, verschilt sterk. Maar Amnesty ontdekte dat in al deze landen sekswerkers vaak niet, of nauwelijks, worden beschermd tegen schendingen. Ook durven ze zelden aangifte bij de politie te doen. Dit geldt ook voor landen waar het verkopen van seks niet strafbaar is, maar het kopen ervan wel. Daarnaast vonden we in de vier onderzoeken geen bewijs dat criminalisering van sekswerk bijdraagt aan het terugdringen van mensenhandel.

Ons beleid: decriminaliseer sekswerk

In ons beleid over sekswerk roepen we regeringen op de rechten van sekswerkers te beschermen door:

  • sekswerkers te beschermen tegen geweld, uitbuiting en dwang
  • sekswerkers te betrekken bij de totstandkoming van wetgeving en beleid dat hun leven en hun veiligheid beïnvloedt
  • toegang tot gezondheidszorg, educatie en werkgelegenheid te garanderen

In ons beleid roepen we op tot decriminalisering van niet-gedwongen sekswerk. We baseren ons op bewijs dat criminalisering het werk minder veilig maakt, omdat sekswerkers hierdoor niet op bescherming van politie kunnen rekenen en daders makkelijk straffeloos hun rechten kunnen schenden.

Q&A - Amnesty's standpunt over de bescherming van de rechten van sekswerkers

Waarom neemt Amnesty daarover een standpunt in?

Sekswerkers vormen een kwetsbare groep. In veel landen lopen zij ernstig risico dat hun mensenrechten worden geschonden. Met ons standpunt willen we aangeven wat regeringen kunnen doen om sekswerkers beter te beschermen.

Van welke mensenrechtenschendingen dreigen sekswerkers het slachtoffer te worden?

Sekswerkers lopen gevaar het slachtoffer te worden van een hele rist schendingen en misbruiken:

  • Verkrachting
  • Geweld
  • Mensenhandel
  • Afpersing
  • Willekeurige arrestatie en opsluiting
  • Gedwongen uitzetting uit hun huis
  • Intimidatie
  • Discriminatie
  • Uitsluiting van gezondheidszorg
  • Gedwongen HIV-onderzoeken
  • Weinig of geen mogelijkheden om via de wet of rechtbanken gelijk te halen

We hebben heel wat voorbeelden opgetekend van misbruiken tegen sekswerkers die werden begaan door de politie – maar ook door ‘klanten’ van sekswerkers en andere burgers – en die onbestraft zijn gebleven. 

Wat moeten regeringen volgens Amnesty doen om dat te stoppen?

Het Amnesty-standpunt is dat regeringen de rechten van sekswerkers moeten beschermen, respecteren en waarborgen, wat onder meer inhoudt:

  • Bescherming tegen geweld, uitbuiting en dwang
  • Sekswerkers inspraak geven bij het opstellen van wetten en beleid die hun leven en veiligheid beïnvloeden
  • Gewaarborgde toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en kansen op de arbeidsmarkt 

Amnesty International roept regeringen ook op sekswerk te decriminaliseren. Waarom?

Onderzoek toont aan dat sekswerkers minder veilig zijn als sekswerk strafbaar is, omdat zij niet op politiebescherming kunnen rekenen en misbruikers ongestraft blijven. 

Wat houdt de decriminalisering van sekswerk in?

Wat het niet betekent: het schrappen van wetten die exploitatie, mensenhandel en geweld tegen sekswerkers strafbaar stellen. Die wetten moeten blijven en waar nodig nog verstrengd worden.

Wat het wel betekent: het schrappen van wetten en beleid die sekswerk als een misdaad bestempelen en bestraffen.

Het gaat om wetten en regels in verband met het verkopen en kopen of organiseren van sekswerk, zoals het aanbieden van seksuele diensten, huren van panden, houden van bordelen en leven van de opbrengsten van sekswerk.

We gebruiken de term “sekswerk” alleen als het gaat om seksuele handelingen tussen volwassenen met wederzijdse toestemming. 

Waarom is Amnesty International voor decriminalisering?

Als sekswerk niet als een misdaad wordt bestempeld en bestraft, kunnen de rechten van sekswerkers beter worden beschermd, zoals:

  • Toegang tot gezondheidszorg
  • Mogelijkheid om misdaden aan te geven bij de autoriteiten
  • Mogelijkheid voor sekswerkers om samen te werken, wat hun veiligheid ten goede komt
  • Of de troost te weten dat hun familie niet zal worden aangeklaagd wegens “leven van de opbrengst “ van sekswerk. 

Wat met de “pooiers”?

Het is er ons niet om te doen “pooiers” te beschermen. Voor iedereen die sekswerkers misbruikt of exploiteert, geldt onverkort de wet.

Het echte probleem met zogenaamde wetten tegen pooierschap, is dat zij vaak schadelijk zijn voor de sekswerkers zelf, eerder dan voor hun misbruikers, omdat de wetten veel te breed zijn en niet voldoende gericht. Als twee sekswerkers samenwerken omwille van hun veiligheid worden zij in veel landen beschouwd als houders van een bordeel, wat illegaal is.

Amnesty International vindt dat de wet moet worden gebruikt om uitbuiting, misbruiken en mensenhandel in sekswerk te bestrijden. Vage strafwetten die het leven van sekswerkers minder veilig maken zijn echter niet de meest efficiënte manier om dat te bereiken. 

Vindt Amnesty International dat betalen voor sekswerk een mensenrecht is?

Nee, ons standpunt gaat niet over de rechten van mensen die seks kopen. Ons standpunt is volledig toegespitst op de bescherming van sekswerkers. Dat is een kwetsbare groep, die met een reeks mensenrechtenschendingen wordt geconfronteerd die verband houden met de criminalisering van sekswerk.

Het kopen van seks is geen mensenrecht, maar sekswerkers hebben wel mensenrechten!

Voor alle duidelijkheid: over seks moeten de betrokken personen het altijd eens zijn. Niemand kan seks opeisen als een recht.

Wat is het verschil tussen legaliseren en decriminaliseren van sekswerk?

Legalisering is iets anders dan decriminalisering. Amnesty neemt enkel standpunt in over decriminalisering van sekswerk.

Decriminalisering betekent het verwijderen van wetten die sekswerkers als misdadigers bestempelen. Legalisering komt neer op het introduceren van nieuwe wetten en beleid die formele regels invoeren voor sekswerk.

Amnesty is niet per se gekant tegen legalisering, maar vindt dat regeringen er moeten voor zorgen dat het wettelijk kader steeds de mensenrechten van sekswerkers respecteert.

We stellen vast dat ook als sekswerk gelegaliseerd is, er nog criminalisering en mensenrechtenschendingen kunnen voorkomen, omdat in gelegaliseerde systemen sommige sekswerkers buiten de wet kunnen blijven functioneren.

Een zeer slecht voorbeeld van legalisering, en hoe die fout kan lopen, is Tunesië. Tunesische sekswerkers die in bordelen met een vergunning werken en uit het beroep willen stappen, moeten daarvoor de toestemming krijgen van de politie en kunnen aantonen dat ze op een “eerlijke” manier in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Zij die buiten deze regeling opereren, worden nog altijd als misdadigers beschouwd en worden niet beschermd door de wet.

Werkt decriminalisering niet juist mensenhandel in de hand?

Voor alle duidelijkheid: sekswerk decriminaliseren wil niet zeggen dat strafrechtelijke sancties voor mensenhandel moeten verdwijnen. Mensenhandel is een afschuwelijke schending van de mensenrechten. Staten moeten over wetten beschikken waarmee ze mensenhandel kunnen bestraffen, mensenhandelaars kunnen vervolgen en slachtoffers effectief kunnen beschermen. Er is geen betrouwbaar bewijs dat decriminalisering van sekswerk mensenhandel in de hand zou werken.

Maar criminalisering van sekswerk kan de strijd tegen de mensenhandel wel hinderen: slachtoffers kunnen bijvoorbeeld aarzelen om zich te melden als ze vrezen dat de politie tegen hen zal optreden omdat ze seks verkopen. Waar sekswerk een misdaad is, zijn sekswerkers ook niet beschermd door arbeidswetten. Nochtans vergroten die de controlemogelijkheid en kunnen ze mensenhandel helpen opsporen en voorkomen.

Verschillende organisaties tegen de mensenhandel, waaronder Freedom Network USA, Global Alliance Against Traffic in Women en La Strada International, geloven dat decriminalisering van sekswerk een positieve rol kan spelen in de strijd tegen de mensenhandel.

Zal decriminalisering van sekswerk vrouwenrechten niet schaden en niet leiden tot meer genderongelijkheid?

Genderongelijkheid kan een belangrijke reden zijn waarom vrouwen in sekswerk stappen. Maar met criminalisering kan je daar weinig tegen doen. Door criminalisering worden de levens van die vrouwen net minder veilig. Dat geldt ook voor transgenders en mannen die sekswerk verrichten - van wie er velen homo- of biseksueel zijn - die discriminatie en ongelijkheid ervaren.

Staten moeten discriminatie en schadelijke gender-clichés bestrijden, vrouwen en andere gemarginaliseerde groepen in staat stellen om voor zichzelf op te komen en verzekeren dat niemand het moet stellen zonder levensvatbare alternatieven om de kost te verdienen.

Waarom steunt Amnesty International niet het Scandinavische model?

Wat de intentie ook mag zijn, wetten tegen het kopen van seks en tegen het organiseren van sekswerk kunnen sekswerkers schaden. Dikwijls moeten sekswerkers daardoor meer risico’s nemen om ‘klanten’ te beschermen tegen opsporing door de politie. Sekswerkers vertelden ons dat ze druk voelden om klanten bij hen thuis te bezoeken zodat die de politie konden ontlopen. Dat betekent dat sekswerkers minder controle hebben en hun veiligheid in gevaar brengen.

In het Scandinavische model worden sekswerkers nog altijd gestraft omdat ze samenwerken, of organiseren, om hun veiligheid te garanderen. Ze vinden ook moeilijk veilige accommodatie voor hun beroepsactiviteit, want hun huisbaas riskeert vervolging omdat hij panden aan hen verhuurt. Dat kan leiden tot gedwongen huisuitzettingen van sekswerkers.

Promoot Amnesty niet de sekswerkindustrie met dit standpunt?

Amnesty International steunt noch veroordeelt betaalde seks. Wat wij wel ten strengste veroordelen, zijn schendingen van mensenrechten en discriminatie, waar mensen die betaalde seks aanbieden het slachtoffer van zijn. En we denken dat decriminalisering een belangrijke stap is naar een oplossing van dat probleem.

Niet iedereen schaart zich toch achter dit standpunt?

We erkennen dat er fundamentele meningsverschillen bestaan over decriminalisering van sekswerk en we respecteren de opinie van zij die niet achter ons standpunt staan.

We willen een respectvolle en open dialoog over hoe we het best de rechten van sekswerkers kunnen beschermen.

We denken dat er heel wat punten van overeenkomst zijn – zoals garanderen dat wie sekswerk doen of dat overwegen te doen, toegang hebben tot alternatieve vormen van levensonderhoud en dat ze eruit kunnen stappen wanneer ze dat willen.

Op welke bewijzen steunt het standpunt van Amnesty?

Amnesty International heeft er meer dan twee jaar over gedaan om tot dit standpunt voor de bescherming van de mensenrechten van sekswerkers te komen. Het is gebaseerd op solide research en raadpleging van een brede waaier van organisaties en mensen.

We bekeken het uitgebreide werk dat werd gedaan door organisaties als de Wereldgezondheidsorganisatie, UN Aids, de Speciale Rapporteur voor het Recht op Gezondheid van de VN en andere VN-agentschappen. We hielden ook rekening met de standpunten van anderen, zoals de Global Alliance Against Traffic in Women.

We voerden grondig onderzoek uit in Argentinië, Hong Kong, Noorwegen en Papoea Nieuw-Guinea en raadpleegden meer dan tweehonderd sekswerkers uit de hele wereld.

Overal ter wereld droegen onze kantoren bij tot dit standpunt door een uitgebreide en open raadpleging van sekswerkgroepen, groepen die ex-sekswerkers vertegenwoordigen, organisaties die criminalisering promoten, feministische en andere voorstanders van vrouwenrechten, holebi-activisten, organisaties tegen mensenhandel, HIV/aids-activisten en vele anderen.

We vulden dit aan met vorige onderzoeken die Amnesty International voerde en die misbruiken tegen sekswerkers aan het licht brachten, zoals:

  • Ons rapport over geweld tegen vrouwen in Uganda
  • Onze oproep tot Griekenland om te stoppen met de criminalisering en stigmatisering van vermeende HIV-positieve sekswerkers
  • Ons rapport over het gebruik van foltering in Nigeria en hoe sekswerkers daar speciaal door de politie werden geviseerd voor verkrachting en financiële omkoping.
  •  Onze spoedacties tegen de aanvallen en moorden op sekswerkers in Honduras  en de uithuiszetting en mishandeling van sekswerkers door de politie in Brazilië.

Ons rapport over Tunesië, dat in detail beschreef hoe sekswerkers kwetsbaar zijn voor seksuele uitbuiting, chantage en afpersing, in de eerste plaats door de politie.

Gaat Amnesty zich nu ook inzetten voor de rechten van sekswerkers in België?

We hebben vooralsnog geen concrete plannen om actie te voeren voor de rechten van sekswerkers in België.