Ontwerp Vlaams Wapenhandeldecreet: analyse en aanbevelingen

De Vlaamse Regering wil zijn regels aanpassen en stelde in juni 2026 een ontwerp van decreet over wapenhandel voor aan het parlement, het Ontwerp van decreet tot regeling van de in-, uit-, doorvoer en overbrenging van militaire goederen, civiele vuurwapens, essentiële onderdelen en munitie.

IPIS en Amnesty International Vlaanderen hebben het ontwerp bestudeerd en vastgesteld dat het ontwerp tekortschiet in het waarborgen van een effectieve controle op de wapenhandel.

Download het rapport

Belangrijke bevindingen uit het rapport zijn:

• Mensenrechten zijn te weinig aanwezig in het decreet. Er is zelfs geen uitdrukkelijke verwijzing naar het VN-Wapenhandelsverdrag, nochtans een mijlpaal in de strijd tegen onverantwoorde wapenhandel en de juridische bron van een belangrijk deel van de internationale verplichtingen van Vlaanderen over dit thema.
• Het ontwerp van decreet gaat zelfs verder dan wat het – al erg geliberaliseerde – EU-kader toestaat. Daardoor verliest Vlaanderen zicht op eindgebruik van wapens die vanuit Vlaanderen worden uitgevoerd.
• Er worden vrijstellingen en minder strikte controles voorzien, bijvoorbeeld voor samenwerkingsprogramma’s. Nochtans moet er effectieve controle zijn op het eindgebruik: blind vertrouwen op ‘bondgenoten’ kan niet.
• Het nieuwe ontwerp van decreet is erg bang om strenger te zijn dan wat de EU oplegt. Door enkel te kijken naar minimumvereisten voor wat betreft de ethische criteria enerzijds en anderzijds maximaal vrijstellingen en versoepeling te voorzien, draagt Vlaanderen echter niet bij tot harmonisatie maar wel tot een “race to the bottom”.
• Qua doorvoer - het vervoer van goederen die uitsluitend het Belgische grondgebied binnenkomen om via dat gebied naar een ander land vervoerd te worden - worden de al bestaande tekorten van het huidige decreet grotendeels ongewijzigd. Er komt zelfs nog verder afzwakking van de controle. Een gemiste kans die het risico vergroot dat er via Vlaanderen doorvoer gebeurt van wapens die gebruikt zullen worden bij ernstige mensenrechtenschendingen of schendingen van het internationaal humanitair recht.

Heel wat versoepelingen in het ontwerp komen erop neer dat de Vlaamse Regering de verantwoordelijkheid tot effectieve controle op het eindgebruik doorschuift: naar andere staten verderop in de waardeketen, naar de bedrijven die betrokken zijn bij de transfers (door beroep te doen op hun zorgplicht), en naar de federale regering en minister van Defensie bij samenwerkingsverbanden. Dat afschuiven van verantwoordelijkheid is ook onverantwoord omdat het de risico’s op ontoelaatbare transfers vergroot.

Het doel van een regulerend kader voor wapenhandel moet zijn om te voorkomen dat wapentransfers bijdragen tot ernstige schendingen van mensenrechten of van het internationaal humanitair recht.

Er zijn geen indicaties dat dit ontwerp van decreet daarin effectiever zal blijken dan het oude Wapenhandeldecreet uit 2012, integendeel. De vraag naar de wenselijkheid en noodzaak van dit nieuwe decretale kader moeten we dus stellen en, wat Amnesty International Vlaanderen en IPIS betreft, negatief beantwoorden.

Achtergrond

De controle op wapenhandel is grotendeels een gewestelijke bevoegdheid. Het Vlaamse, Waalse en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hebben eigen en andere regels. Ook de Waalse regering wil in 2026 aan een nieuw decretaal kader werken. De Franstalige tak van Amnesty International in België volgt die evoluties op de voet.

Ook in 2012 bij de opmaak van het oude Wapenhandeldecreet werkten IPIS en Amnesty International samen om een zo sterk mogelijk decreet te bekomen. In 2017 werd het decreet geëvalueerd en aangepast, ook toen maakten we onze aanbevelingen over aan het Vlaamse Parlement.

Filip Reyniers, de directeur van IPIS werd op 26 mei 2026 gehoord in het Vlaamse Parlement over het nieuwe ontwerp van decreet namens IPIS en Amnesty International Vlaanderen. Zijn tussenkomst is hier te herbekijken.