Onderhandelen met de taliban is een no go

Dat is uitermate problematisch, stellen Amnesty International, de MOVE-coalitie, 11.11.11, CIRÉ en Vluchtelingenwerk Vlaanderen. De taliban is verantwoordelijk voor systematische mensenrechtenschendingen tegenover de eigen bevolking. Wie met zo’n regime samenwerkt, neemt bewust het risico om medeplichtig te worden aan vervolging en foltering van mensen die vandaag onder Belgische verantwoordelijkheid vallen.

De enige vraag die ertoe doet, is of België mensen op de vlucht willens en wetens blootstelt aan een regime dat foltering en onmenselijke behandeling inzet als instrument,

stelt Tine Claus, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Wat wordt voorgesteld als “puur technische samenwerking”, ondergraaft in werkelijkheid de mensenrechten. Bovendien dreigt dergelijke samenwerking bij te dragen aan de normalisering van een regime dat verantwoordelijk is voor systematische mensenrechtenschendingen en staat zij haaks op de fundamentele waarden waarop het Europese mensenrechten- en rechtsstaatmodel is gebouwd.

Gedwongen terugkeer naar Afghanistan schendt het internationaal recht en mag geen optie zijn. Het gaat om mensen die bij terugkeer een reëel risico lopen op detentie, foltering of verdwijning.

‘Technisch’ betekent: mensen blootstellen aan taliban-diensten

Technische gesprekken met taliban-autoriteiten zijn geen neutrale administratie: ze betekenen concreet dat België mensen blootstelt aan ondervraging, willekeurige detentie en mishandeling na terugkeer. Taliban-autoriteiten staan erom bekend terugkeerders met argwaan te behandelen en zware straffen toe te passen, vaak in een klimaat van willekeur en intimidatie.

Deporteren naar vervolging

Afghanistan is vandaag één van de gevaarlijkste landen ter wereld. Onder taliban-bewind worden vrouwen en meisjes systematisch uitgesloten van onderwijs, werk en het openbare leven. Journalisten, mensenrechtenverdedigers en mensen met een ‘verwesterd’ profiel lopen verhoogde risico’s.

Internationale organisaties, waaronder de VN, documenteren keer op keer ernstige mensenrechtenschendingen tegen mensen die gedwongen zijn teruggekeerd. Amnesty International riep eind 2025 op om gedwongen terugkeer naar Afghanistan onmiddellijk te stoppen, onder meer met verwijzing naar de miljoenen onrechtmatige uitzettingen door Iran en Pakistan en de “ernstige en steeds erger wordende humanitaire crisis” in Afghanistan.

In die context is elke gedwongen terugkeer naar Afghanistan een flagrante schending van het non-refoulementbeginsel, een hoeksteen van het internationaal vluchtelingenrecht. Dit stelt dat niemand mag worden teruggestuurd naar een plaats waar hij of zij risico loopt slachtoffer te worden van ernstige mensenrechtenschendingen. Dat beginsel geldt voor iedereen, ook voor wie geen wettelijke verblijfsstatus heeft.

Dit is geen grijze zone. De Belgische regering weet — en moet weten — welke ernstige mensenrechtenschendingen de taliban begaan. Terugsturen naar Afghanistan betekent mensen willens en wetens blootstellen aan vervolging. Dat is niet alleen immoreel, het is onwettig,

stelt Wies De Graeve, directeur van Amnesty International.

België is hier al voor veroordeeld: het Soedan-precedent

België bewandelde dit pad al eerder. In 2017 liet de regering Soedanese inlichtingenagenten overkomen om mensen te identificeren. Na meldingen van mishandeling bij terugkeer volgde zware kritiek — en uiteindelijk een veroordeling door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Het Hof oordeelde dat België zijn verplichtingen schond door identificatie en uitwijzing te laten verlopen via samenwerking met een repressief regime, zonder voldoende waarborgen tegen mishandeling bij terugkeer.

Gaan we dit nu gewoon opnieuw doen — maar dan met de taliban? België weet intussen perfect welke risico’s zulke trajecten creëren. Wie dit opnieuw opstart, neemt bewust het risico op mensenrechtenschendingen,

stelt Simon Horsten van de MOVE-coalitie.

Stigmatiserende framing en collectieve schuld

De expliciete focus van de minister van Asiel en Migratie, Van Bossuyt, op ‘illegale en criminele Afghanen’ is gevaarlijk en stigmatiserend.

Veiligheid wordt hier misbruikt als excuus om mensenrechten overboord te gooien. Asielbeleid mag nooit vertrekken vanuit angst of stereotypering, maar moet gebaseerd zijn op individuele beoordeling en rechtsbescherming.

Europa als deportatiemachine

Dat België deze plannen Europees wil aftoetsen, past in een bredere en verontrustende trend. Steeds meer Europese landen onderzoeken terugkeerakkoorden met de taliban, ondanks overweldigend bewijs dat Afghanistan onveilig is.

Europa sluit deals met onderdrukkende regimes en noemt dat ‘pragmatisme’. Maar pragmatisme dat mensenlevens kost, is niet aanvaardbaar — het is cynisme en staat haaks op fundamentele mensenrechten

stelt Sotieta Ngo, algemeen directeur van CIRÉ.

Onze boodschap is duidelijk

Onderhandelen met de taliban is een no go. België mag:

• niet onderhandelen met de taliban over identificatie en terugkeer,
• geen mensen terugsturen naar Afghanistan.

In plaats van te onderhandelen over terugkeer, moet België binnen de internationale gemeenschap actief bijdragen aan diplomatieke en politieke druk om de ernstige en systematische mensenrechtenschendingen door de taliban een halt toe te roepen en straffeloosheid te bestrijden. Dat kan echter nooit een alternatief zijn voor bescherming: zolang Afghanistan dermate onveilig is, mag niemand gedwongen worden teruggestuurd.

De bescherming van mensenrechten is geen gunst, maar een verplichting. Wie die verplichting loslaat, ondergraaft de rechtsstaat. Regeringspartners dragen mee verantwoordelijkheid als ze deze plannen laten passeren. België moet kiezen: bescherming of het risico op medeplichtigheid.