Mensenrechten wereldwijd onder aanval, ook België moet zijn verantwoordelijkheid nemen

• Amnesty documenteert hoe staten het internationaal recht naast zich neerleggen
• Staten moeten stoppen met wegkijken en een internationale orde gebaseerd op mensenrechten verdedigen
• België profileert zich als mensenrechtenvoorvechter, maar moet daar consequenter naar handelen

“We staan voor de zwaarste uitdaging van onze tijd. De mensheid wordt aangevallen door regeringen die hun macht willen opleggen via onwettige oorlogen en flagrante economische chantage”, zegt Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen.

De machtigste spelers vallen de fundamenten van de internationale rechtsorde aan, met als doel controle, straffeloosheid en winst. Amnesty’s jaarrapport toont een wereld waarin straffeloosheid heerst: van de Israëlische genocide op Palestijnen in Gaza, de humanitaire catastrofe in Soedan en de Russische bommen op Oekraïense steden, tot de massamoord op betogers in Iran en de willekeurige opsluiting van migranten in de Verenigde Staten.

Landen die deze straffeloosheid kunnen stoppen, keken weg of erger. De VS ondergroeven openlijk internationale afspraken en instellingen, terwijl andere landen nauwelijks ingrepen. De Verenigde Arabische Emiraten hebben het conflict in Soedan aangewakkerd door geavanceerde Chinese wapens te leveren aan de RSF, die vorige oktober de controle over El Fasher overnamen na een belegering van 18 maanden en daarbij massale moorden op burgers en seksueel geweld pleegden.

In de Democratische Republiek Congo (DRC) veroverde de gewapende groepering M23, met actieve steun van Rwanda, de steden Goma en Bukavu, waarbij M23 burgers doodde en gevangenen folterden. De internationale gemeenschap slaagt er niet in de genocide op Palestijnen in Gaza te stoppen, en staten blijven wapens en technologie leveren aan Israël die misdaden tegen de mensheid mogelijk maken.

“De recente escalatie van gewapend geweld in het Midden-Oosten na aanvallen van de VS en Israël op Iran, toont hoe het internationaal recht en de mensenrechten ongegeneerd aan de kant worden geschoven. Het zijn burgers die daarvoor de hoogste prijs betalen in de regio en ver daarbuiten’, aldus Wies De Graeve.

België heeft nog werk als mensenrechtenvoorvechter

“België profileert zich als voorvechter van mensenrechten op het wereldtoneel. Soms maakt ze die rol ook waar: onder meer door de uitdrukkelijke steun van de ministers van Justitie en Buitenlandse Zaken voor het Internationaal Strafhof, en door maatregelen te nemen om wapentransfers naar Israël te stoppen”, zegt Wies De Graeve.

“In september 2025 nam de Belgische regering - onder aanzienlijke druk van de bevolking - ook bijkomende stappen om de genocide in Gaza tegen te gaan. Maar sinds de aankondiging wachten we nog steeds op de uitvoering van de beslissing om producten afkomstig uit door Israël illegaal bezet gebied te bannen van de Belgische markt. Amnesty is ook bezorgd over de plannen van de gewesten om de regels voor wapenexport te versoepelen.”

Amnesty’s jaarrapport stelt België ook voor ernstige vragen over naleving van de mensenrechten op eigen grondgebied. De mensenrechtenorganisatie luidde in april 2025 nogmaals de alarmbel over het aanhoudende Belgische migratiebeleid, dat duizenden mensen het recht op opvang ontzegt waardoor ze gedwongen worden om in precaire omstandigheden op straat te overleven. De regering-De Wever schond zo, net als de vorige regering, de mensenrechten van duizenden mensen, en bleef gerechtelijke bevelen naast zich neerleggen. In augustus 2025 nam de regering nieuwe maatregelen, waardoor ook gezinnen met kinderen gedwongen werden om op straat te slapen.

Ook de toestand in de Belgische gevangenissen blijft zorgwekkend. Overbevolking in vervallen gebouwen, met onvoldoende toegang tot gezondheidszorg en sanitaire voorzieningen. De maatregelen van de regering tot dusver, waaronder een zogenaamde noodwet, verhinderden niet dat de situatie verergerde, met ongekende aantallen mensen die op de grond moeten slapen, onveiligheid en meer mensenrechtenproblemen tot gevolg.

In zijn rapport hekelt Amnesty International ook de disproportionele beperkingen op vreedzame betogingen, de aanhoudende blokkering van hervormingen rond toegang tot abortus en de subsidies ten voordele van de fossiele brandstoffenindustrie.

Amnesty’s oproep

Amnesty waarschuwt dat er een nieuwe wereldorde dreigt te ontstaan waarin mensenrechten en internationaal recht steeds verder worden uitgehold. De mensenrechtenorganisatie roept staten op te breken met de koers van 2025 en zich in woorden én daden te verzetten tegen wie de rechtsorde wil afbreken.

Toch zijn er ook lichtpunten. Wereldwijd kwamen miljoenen mensen op straat tegen onrecht. Rechtbanken riepen regeringen tot de orde. Havenarbeiders in verschillende steden in Europa weigerden mee te werken aan onverantwoorde wapentransfers. De Filipijnse ex-president Rodrigo Duterte moet zich voor het Internationaal Strafhof verantwoorden voor zijn dodelijke ‘oorlog tegen drugs’.

“Op talloze plaatsen, gaande van protesten op straat of bij bedrijven, online en in de rechtbanken, in parlementen en in multilaterale fora zagen we ook krachtige uitingen van verzet. Die wereldwijde golf van verzet toont dat mensen wel degelijk een verschil kunnen maken”, besluit Wies De Graeve.

“De wereld heeft nood aan landen en leiders die niet alleen mooie woorden spreken over mensenrechten, maar daar ook consequent naar handelen. België heeft de kans en de plicht om zo'n land te zijn: kijk niet weg, wees consequent in de keuze voor mensenrechten, en zet je schouders mee onder een internationale aanpak die mensenrechten en de rechtsstaat centraal stelt.”

Lees het rapport ‘The State of the World’s Human Rights’.