Hoogste aantal executies in 44 jaar
Het aantal executies is in 2025 gestegen tot het hoogste niveau dat Amnesty International sinds 1981 heeft geregistreerd. Volgens Amnesty’s jaarrapport over de doodstraf - Death Sentences and Executions 2025 - werden 2.707 mensen geëxecuteerd in 17 landen.
De sterke stijging is te wijten aan een kleine groep regeringen die bewust angst gebruiken als machtsinstrument. Iran was veruit de grootste verantwoordelijke van de stijging, met minstens 2.159 executies – meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2024. Ook in Saoedi-Arabië liep het aantal op tot minstens 356, vaak voor drugsgerelateerde feiten. In Koeweit verdrievoudigde het aantal executies bijna (van 6 naar 17), terwijl het in Egypte (van 13 naar 23), Singapore (van 9 naar 17) en de Verenigde Staten (van 25 naar 47) bijna verdubbelde. In totaal nam het aantal executies toe met 78% ten opzichte van 2024, toen er minstens 1.518 werden geregistreerd. Deze cijfers omvatten niet de duizenden executies die volgens Amnesty International nog steeds plaatsvinden in China, dat de grootste uitvoerder van de doodstraf blijft.
“Het is een handvol staten dat op zo’n grote schaal mensen blijft executeren. Noord-Korea, China, Iran, Saoedi-Arabië, Yemen en de Verenigde Staten – zij willen met de doodstraf angst en haat zaaien en gemarginaliseerde groepen onderdrukken. Zij zijn verantwoordelijk voor het overgrote deel van de executies en de alarmerende cijfers,” aldus Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen.
De heropleving van zeer repressieve benaderingen in de ‘war on drugs’ draagt bij aan het stijgende gebruik van de doodstraf. Bijna de helft (1.257 of 46%) van alle bekende executies betrof drugsgerelateerde misdrijven: in China (+), Iran (998), Koeweit (2), Saoedi-Arabië (240) en Singapore (15). Tegelijk namen Algerije, Koeweit en de Malediven wetgevende stappen om de doodstraf ook op drugsgerelateerde misdrijven toepasselijk te maken.
Daarnaast nam de regering van Burkina Faso een wetsontwerp aan dat onder meer de herinvoering van de doodstraf voor misdrijven als “hoogverraad”, ‘terrorisme’ en “spionage” omvat. In Tsjaad werd een commissie opgericht om het gebruik van de doodstraf — inclusief een mogelijke herinvoering — te evalueren.
Een kleine minderheid aan landen
Hoewel het aantal executies sterk is gestegen, blijven de landen die executies uitvoeren een geïsoleerde minderheid. China, Egypte, Iran, Irak, Noord-Korea, Saoedi-Arabië, Somalië, de VS, Vietnam en Jemen zijn dezelfde tien landen waarvan bekend is dat ze de afgelopen vijf jaar elk jaar executies hebben uitgevoerd.
Vier landen hebben vorig jaar de executies hervat (Japan, Zuid-Soedan, Taiwan en de Verenigde Arabische Emiraten). In totaal zijn er wereldwijd 17 landen die executies uitvoeren.
Elders in de wereld is vooruitgang geboekt, een teken dat hoop sterker kan zijn dan angst. In Europa en Centraal-Azië werden geen executies of doodvonnissen geregistreerd. Voor het 17e jaar op rij waren de Verenigde Staten het enige land op het Amerikaanse continent waar executies plaatsvonden, bijna de helft daarvan in Florida. In Sub-Sahara-Afrika werden executies enkel geregistreerd in Somalië en Zuid-Soedan. Afghanistan was het enige land in Zuid-Azië, en Singapore en Vietnam de enige landen in Zuidoost-Azië waar executies plaatsvonden. Tonga bleef het enige land in de Stille Oceaan waar de doodstraf wettelijk nog bestaat (er werden sinds 1982 geen executies geregistreerd).
“Landen die nog executies voltrekken moeten deze weerzinwekkende praktijk eindelijk achter zich laten en zich aansluiten bij de rest van de wereld. De doodstraf maakt ons niet veiliger: ze is onomkeerbaar, een aanfluiting van menselijkheid en toont minachting voor het internationaal recht over mensenrechten,” aldus Wies De Graeve.
De beweging richting afschaffing wint terrein
Toen Amnesty International in 1977 zijn strijd tegen de doodstraf begon, hadden slechts 16 landen de straf afgeschaft. Vandaag zijn er 113 landen, meer dan de helft van de landen, waar de doodstraf helemaal niet bestaat, terwijl meer dan twee-derde van alle landen de doodstraf minstens in praktijk heeft afgeschaft.
Sommige landen ondernamen stappen die aantonen dat, met aanhoudende druk en vastberadenheid, wereldwijde afschaffing binnen handbereik ligt. De autoriteiten in Vietnam hebben de doodstraf afgeschaft voor acht misdrijven, waaronder drugstransport, omkoping en verduistering, terwijl Gambia de doodstraf heeft afgeschaft voor moord, verraad en andere misdrijven tegen de staat. De gouverneur van Alabama, Kay Ivey, verleende gratie aan Rocky Myers, een historische stap en de eerste keer dat een zwarte terdoodveroordeelde gratie kreeg in de staat.
In Libanon en Nigeria werden wetsvoorstellen ingediend om de doodstraf af te schaffen, terwijl het Grondwettelijk Hof van Kirgizië pogingen om de doodstraf opnieuw in te voeren ongrondwettelijk verklaarde.
“Mensenrechten staan wereldwijd onder druk en de stijgende executiecijfers zijn daar een duidelijk teken van. Toch blijven miljoenen mensen zich verzetten tegen de doodstraf — een krachtig bewijs van onze gedeelde menselijkheid,” aldus Wies De Graeve. “Afschaffing is haalbaar als we dat verzet samen volhouden. We moeten het momentum richting afschaffing versterken totdat de doodstraf overal tot het verleden behoort.”
