“In een wereld die ons uiteendrijft, kiezen we nog steeds voor elkaar"
Chow Hang-tung, een bekende Chinese mensenrechtenadvocaat, zit gevangen omdat ze de slachtoffers van het Tiananmenprotest (4 juni 1989) wil herdenken. Haar partner, activist Ye Du, schreef een gedicht voor haar. Maar om het bij haar te krijgen, moest hij een omweg vinden: “Alleen door het anoniem te versturen, kon het de censuur van de gevangenis passeren.”
37 jaar geleden sloegen de Chinese autoriteiten vreedzaam studentenprotest op het Tiananmenplein in Peking bloedig neer. Chow Hang-tun wil geen jaar laten passeren zonder de slachtoffers van het bloedbad te herdenken. De prijs die ze daarvoor betaalt is hoog: de Chinese overheid heeft Hang-tun opgesloten voor een wake die ze organiseerde in 2021. Ze riskeert tot tien jaar celstraf onder de Nationale Veiligheidswet. Een uitspraak in haar zaak wordt in juli 2026 verwacht.
Achtergrond over het bloedbad op het Tiananmenplein:
- Op 4 juni 1989 openden Chinese troepen het vuur op studenten en arbeiders die vreedzaam protesteerden voor politieke hervormingen in en rond het Tiananmenplein in Peking. Honderden mensen kwamen om het leven, onder hen kinderen en ouderen.
- Tienduizenden anderen werden in heel China gearresteerd tijdens een daaropvolgende repressiegolf. In de 37 jaar sindsdien wordt elke discussie over wat er toen gebeurde in China zwaar gecensureerd. Zo proberen de autoriteiten het uit de geschiedenis te wissen.
- In China is het verboden om een publieke herdenking te houden voor de slachtoffers van het Tiananmen-bloedbad. De gebeurtenissen vermelden, online of offline, mag evenmin.
Een gedicht als daad van verzet
Haar partner en medeactivist, Ye Du, leeft onder politietoezicht in de Chinese stad Guangzhou. Om met zijn geliefde te kunnen communiceren, schrijft hij brieven en gedichten.
“Ik schreef een gedicht tijdens het maanfeest, wanneer de maan op haar helderst zou zijn”, zegt Ye Du. “Wanneer de autoriteiten elke ontmoeting met je geliefde saboteren en elk bericht filteren of onderscheppen, wordt kijken naar dezelfde maan de meest directe en ongrijpbare vorm van intimiteit. Zelfs in een wereld die ons uit elkaar drijft, kiezen we zo nog steeds voor elkaar. Zo is poëzie niet alleen een vorm van expressie; het is ook een daad van verzet."
Censuur door de gevangenis
Toch moest het gedicht anoniem worden verzonden om censuur te omzeilen en Hang-tung te bereiken. "Ze antwoordde later met een eigen gedicht", zegt Ye Du. "Maar dat onderging hetzelfde lot als meer dan tien brieven die ze mij in 2025 stuurde. Slechts één bereikte op wonderbaarlijke wijze zijn bestemming; de rest verdween in onzichtbare zwarte gaten.”
“Zelfs een eenvoudig kaartje met 'Gelukkige verjaardag’ werd doelbewust tegengehouden. Alsof zelfs zo'n ingetogen boodschap als gevaarlijk wordt beschouwd. Het is geen toeval. Het is duidelijk dat een nieuw tijdperk is aangebroken: zelfs emoties worden nu behandeld als risico’s die beheerd moeten worden.”
Maar Ye Du is vastbesloten: “Zolang we elkaar in ons hart blijven dragen, kunnen de autoriteiten hun echte doel niet bereiken: ons doen geloven dat onze scheiding normaal is en stilte redelijk.”
Gedicht door Ye Du
Die maan, gedragen door de wind boven de stadsmuren,
als een zilveren schaal gevuld met nacht en onvertelde verhalen,
deint zachtjes en giet haar licht over stille straten en stegen.
De kromming van het water, omarmd door de omtrek van de stad,
is als een waakzaam oog dat stilletjes de straatlampen verzamelt
en verre glinsteringen weerkaatst.
De wind glijdt tussen de hoge gebouwen door,
draagt brieven mee die nooit verzonden werden.
Ik steek mijn hand uit, maar raak alleen de rand van het maanlicht.
Tussen licht en schaduw verbergt jouw silhouet zich
als een verre lantaarn aan de overkant, onbereikbaar.
De stad lijkt op een kaart die is versneden en herschikt,
haar torens geïsoleerd als eilanden.
Het geluid van wind en zee houdt alles gescheiden.
Mensen schrijden voort
en laten met elke pas
een onuitgesproken schaduw achter,
en onzichtbare grenzen.
De verre lichten trekken zich terug.
Schepen liggen stil.
Het geluid dijnt uit tot niets anders dan wind.
De straten die ooit bruisten van leven
hebben nu zelfs hun licht in rechte lijnen geschikt.
De maan hangt nog altijd hoog,
alsof ze mij eraan wil herinneren
dat elke hoop
in de nacht verborgen moet blijven.
De wind strijkt langs mijn raam,
en ik vouw haar in mijn adem,
in elk onverzonden woord,
in elke stille blik,
alsof ik haar over de stadsmuren laat trekken
om zachtjes op jouw raam te tikken.
De wind gaat liggen.
De maan drijft nog steeds, verlicht de stad in mijn hart,
en beschijnt de straten die zijn teruggetrokken,
de stemmen die zijn onderdrukt,
en het licht dat in rechte lijnen is geordend.
Ik neem het maanlicht als briefpapier,
de wind als papier,
vouw ze tot ontelbare kleine bootjes,
en laat ze
door de torens gaan,
de haven oversteken,
en naar jou toe drijven.
Chow Hang-tung moet vrij zijn
Amnesty International voert actie voor Chow Hang-tung sinds ze werd opgesloten door de Chinese autoriteiten. Amnesty-supporters in België en wereldwijd roepen op tot haar onmiddellijke vrijlating.
