Amnesty International eist onderzoek naar politiegeweld en uiteendrijven van protest in Brussel tegen onderschepping van Global Sumud Flotilla

Beslissing om het protest uiteen te drijven

De protesten in Brussel begonnen rond 16u30 en duurden tot ongeveer 22u30, toen ze met geweld werden beëindigd. Een deel van de protesteerders verplaatste zich doorheen de avond naar een drietal symbolisch belangrijke plaatsen in Brussel. Het protest begon aan het ministerie van Buitenlandse Zaken, verplaatste zich naar het gebied rond het Europese Parlement en een deel van de demonstranten verplaatste zich tijdelijk ook richting de Beurs – waar dagelijks om 19u tegen de genocide in Gaza wordt geprotesteerd.

Van bij de start was er een indrukwekkende politiemacht in gevechtsuitrusting op de been gebracht, maar de protesten verliepen volgens aanwezigen vreedzaam. Toch werd overgegaan tot het beëindigen en uiteendrijven van de protesten.

Aan het Luxemburgplein gebeurde dat iets voor 22u30. Toen daar rond 22u nervositeit werd waargenomen bij de politieagenten, verzochten medewerkers van Amnesty International om met een verantwoordelijke van de politie te spreken. In het gesprek dat daarop volgde, benadrukten Amnesty’s medewerkers het vreedzame karakter van de manifestatie alsook de plicht van de politie om vreedzaam protest te faciliteren.

De verantwoordelijke van de politie antwoordde dat de politie bevelen uitvoerden en dat het bevel om de betoging uiteen te drijven er kwam van de burgemeester van Elsene omdat er geen toestemming was voor het protest en omdat het anders “de hele nacht zou duren”.

Geen van beide aangehaalde redenen voldoet aan minimumvereisten om over te gaan tot het uiteendrijven van een protest, laat staan voor het inzetten van politiegeweld.

“Het idee dat een burgemeester toestemming moet geven om te mogen protesteren, is weliswaar opgenomen in politiereglementen, maar is in strijd met het internationaal recht. Het niet-naleven daarvan is allerminst een reden om over te gaan tot een gewelddadige beëindiging van een vreedzaam protest. De rechtmatigheid van de beslissing om het protest aan het Luxemburgplein te beëindigen is bijgevolg zeer twijfelachtig. De primaire taak van de ordehandhavers bij vreedzame protesten is zorgen dat het recht op protest veilig en vrij kan worden uitgeoefend ”, aldus Eva Davidova, woordvoerder van Amnesty International Vlaanderen.

De protesteerders die zich bij het dagelijkse protest in de buurt van de Beurs hadden gevoegd, werden volgens getuigen door de politie verhinderd om zich terug bij het protest aan het Luxemburgplein te voegen, waarna een kat-en-muisspel in omliggende straten volgde. Om de groepjes mensen die vreedzaam in de richting van de Europese wijk gingen tegen te houden, zou de politie ook geweld en traangas hebben gebruikt.

Al sinds meerdere maanden getuigen pro-Palestina-protesteerders aan de Beurs over ongeoorloofd of buitensporig geweld door de politie, protesten die willekeurig worden uiteengedreven en over arrestaties.

Ook al zouden er eventuele geïsoleerde incidenten zich hebben voorgedaan met bepaalde demonstranten, zoals de politie vandaag beweert, is dat geen afdoende reden om het volledige protest als niet langer vreedzaam te beschouwen, noch om het te beëindigen of het uiteen te drijven.

Politie-inzet, politiegeweld en gebruik van wapens

De politie gebruikte geweld bij haar optreden. Beelden op sociale media tonen agenten in gevechtsuitrusting die schoppen, met wapenstokken slaan en traangas inzetten tegen betogers die weggejaagd worden, zowel aan de Beurs als nabij het Europees Parlement. Aan het Luxemburgplein werd ook het waterkanon ingezet.

Van bij de aanvang van de protesten was een indrukwekkende politiemacht aanwezig, met gevechtsuitrusting en versterking door waterkanonnen. De opstelling leek uit te gaan van een verwachte escalatie. Ondanks deze politiemacht en hun - volgens deelnemers aan het protest - gespannen voorkomen, leek het protest de hele avond grotendeels vreedzaam te verlopen.

“De internationale standaarden over het gebruik van politiegeweld om een betoging te beëindigen zijn helder: elk gebruik van geweld door de politie moet voldoen aan de principes van legaliteit, noodzakelijkheid, proportionaliteit en non-discriminatie. Op basis van wat we vandaag weten, zijn er ernstige zorgen dat dit geweld het gevolg was van een onrechtmatige beslissing om vreedzaam protest uiteen te drijven. Het gebruik van geweld moet in dat geval als onnodig en daardoor onwettig worden onderzocht. De ingezette middelen lijken bovendien volstrekt buitensporig”, verklaart Eva Davidova.

Het wapengebruik om het – mogelijk onrechtmatige – bevel tot uiteendrijven van de betoging uit te voeren, is een bijkomende bron van bezorgdheid. Het slaan met wapenstokken om een vreedzame betoging uiteen te drijven, is niet in lijn met de internationale standaarden over het gebruik van dergelijk geweld.

Het gebruik van pepperspray, traangas of het waterkanon tegen vreedzame demonstranten die zich hoogstens passief verzetten tegen een bevel van de politie, zoals werd gezien door medewerkers van Amnesty International, is volstrekt in strijd met de internationale standaarden waaraan agenten zich moeten houden.

“Wij hebben vastgesteld dat de politie onnodig en onwettig geweld heeft gebruikt. Op het Luxemburgplein verliep de betoging vreedzaam toen de politie aanviel en zelfs een waterkanon inzette. We waren onder meer getuige van slagen, het gebruik van pepperspray en gewelddadige fixaties op de grond, zonder dat daar enige dreiging tegenover stond”, verklaren de medewerkers van Amnesty International die aanwezig waren op het Luxemburgplein.

Verontrustende trend

Dit is niet het eerste incident waarbij mensen die hun solidariteit uiten met de slachtoffers van de genocide in Gaza, te maken krijgen met machtsvertoon door de Brusselse overheden en worden gehinderd om hun recht op protest uit te oefenen.

“Willekeurige aandoende beslissingen om protest uiteen te drijven, het gebruik van geweld en zelfs arrestaties in het kader van pro-Palestina-protesten worden ons al maandenlang gerapporteerd. Het geweld dat de politie in Ukkel inzette tegen demonstranten aan de Israëlische ambassade is een gelijkaardig verontrustend voorbeeld. Het is een zeer zorgwekkende trend”, waarschuwt Eva Davidova.

“We zien sinds het begin van de genocide in Gaza dat vreedzame betogers het doelwit worden van arbitrair aandoende inperkingen op het recht op protest, zoals geografische beperkingen waar protesten door de lokale overheid niet getolereerd worden. Vaak lijken protesten met geweld te worden beëindigd zonder legitieme aanleiding. Burgemeesters en politie moeten eraan herinnerd worden dat het hun taak is om het mensenrecht om te protesteren te vrijwaren en te verzekeren - en niet om het, soms al te letterlijk, de kop in te drukken.”

Amnesty International waarschuwt dat de Belgische voorbeelden passen binnen een wijdere, Europese trend. Overheden en beleidsmakers moeten zich dringend beraden over hoe het recht op protest wordt ondermijnd, zeker in het kader van protest tegen de genocide die Israël aanricht in Gaza.

Amnesty’s oproep

“Wat we gisteren zagen, mag niet opnieuw gebeuren. Mensen moeten vrij en veilig kunnen protesteren tegen de genocide die Israël pleegt in Gaza. Het recht op protest is geen gunst die om het even welke burgemeester moet toestaan, maar een mensenrecht”, aldus Eva Davidova.

“De beslissingen van de Brusselse overheden en het gedrag van de politie moeten onderzocht worden. Zowel het schijnbaar onrechtmatige beëindigen van een vreedzaam protest als het daarbij gebruikte geweld moet daarbij aan bod komen. Er moet ook aandacht gaan naar de keuze voor een massale inzet van politie in gewelduitrusting.”

“Vandaag worden nieuwe protesten gepland en verontwaardigde burgers zullen blijven actievoeren zolang de internationale gemeenschap Israël straffeloos zijn gang laat gaan. De Brusselse overheid en politie moeten zich dringend beraden over hoe zij zich daartoe willen verhouden, en er minstens voor zorgen dat zij hun taak vervullen: protest faciliteren en veilig laten verlopen, zonder onrechtmatige beperkingen of onnodig politiegeweld”, besluit Eva Davidova.